İNTELEKTUAL QIŞ YUXUSU və ya AMEA-da “Kollektiv Horizontal Təfəkkür Konfransı”
YAZARLAR
25.02.2026, 22:51
Kəbutər Hakverdi,
Xüsusi olaraq Mia.az üçün
***
Bu gün Azərbaycan elminin tarixində mühüm hadisə baş verdi. Elmin zirvəsində qərarlaşmış alimlər kollektiv şəkildə dərin meditasiya vəziyyətinə keçərək düşüncə enerjisini qənaət rejiminə aldılar.
Belə anladıq ki, elm ayıq zehniyyət tələb edir. Lakin Azərbaycan elminin indiki vəziyyətndə oyaq olmaq artıq lüks sayılır. Çünki ölkənin elm elitası bu gün sübut etdi ki, ən böyük intellektual akt – kollektiv yuxudur. AMEA-da bu gün ilk dəfə olaraq “Kollektiv Horizontal Təfəkkür Konfransı” keçirildi. Təcrübənin məqsədi sübut etmək idi ki, ideyalar yalnız kollektiv xorultu vəziyyətdə doğulur.
Akademik Xorultu Harmoniyası
AMEA-nın iclas zalında hökm sürən səssizlik adi sükut deyildi — bu, strateji səviyyəli, planlı və sinxronlaşdırılmış intellektual fasilə idi. Sosial mediada yayılan foto-biabrçılıqdan da görünür ki, söhbət sıradan yorğunluqdan getmir. Bu, “Akademik Horizontal Təfəkkür Modeli”nin ilk praktik tətbiqidir.
Modelin əsas prinsipi sadədir: beyin ayıq olanda çox şey düşünə bilər, lakin yuxu vəziyyətdə dövlət miqyaslı ideyalar formalaşır. Zalın ümumi mənzərəsi isə təsadüfi deyildi. Bəziləri bunu yuxu adlandırsa da, ekspertlər bunun kollektiv REM – bədən yatmış. Beyin isə oyaq- mərhələsinə nəzarətli keçid olduğunu vurğulayırlar. Çünki böyük kəşflər, məlum olduğu kimi, ya hamamda –(Evrika qışqıran kişinin adı yadımdan çıxdığı üçün yaza bilmədim hə, xatırladım Arximed), ya da yuxuda doğulur. Beləliklə, ölkənin elmi elitası bu gün sübut etdi ki, düşünmək üçün bəzən gözləri yummaq kifayətdir.
Açıq qalan isə yalnız bir sualdır: görəsən bu qədər dərin təfəkkür zamanı hansı yeni nəzəriyyələr dünyaya gəldi?
ELMİ FACİƏ
İclas zalından çəkilmiş fotoların yayınlanmasının ardından dərhal reaksiya da gəldi: ayıb imiş, alim adamlarmışlar və daha nə mışlar, müşlər…
Təbii ya uzun illərin elmi yükünü çiyinlərində daşımış konfrans salonlarının ən ön sıralarında oturan beyin mərkəzinin vintləri. Yorulublar. Lakin məsələ ayrı-ayrı insanların yorğunluğunda deyil. Məsələ mənzərənin yaratdığı simvoldadır. Çünki elm cəmiyyət üçün düşünmənin rəmzidir. İclas zalında kollektiv yuxu isə istər-istəməz başqa sual doğurur: əgər ayıq qalmalı olan institut yatırsa, o zaman ayıq qalmaq kimin payına düşür? (Zalım uşağı heç olmasa biriniz oyaq qalsaydınız o birisini dürtüb yuxudan oyadardınız.) Bəlkə də bu görüntü təsadüfi deyil. Bəlkə bu, uzun illər davam edən bürokratik monotonluğun təbii nəticəsidir. Söz çox, hesabat çox, protokol çox — amma fikir yorulub. Bəzən sistem o qədər mexaniki işləyir ki, insan orada iştirak edir, amma düşüncə afsaytta qalır.
Yuxu burada fiziki haldan çox, metaforadır. İdeyaların dövriyyəyə buraxılmadığı, mübahisənin risk sayıldığı, təşəbbüsün ehtiyatla qarşılandığı mühitdə şüur özünü müdafiə rejiminə keçir. Bədən iclasa qatılır, ruh isə fasiləyə çıxır. Və ən ironik tərəfi budur ki, sosial mediada yayılan görüntü insanları məhz oyatdı. Bəlkə də bu iclasın ən böyük nəticəsi hansısa qərar yox, ictimai reaksiya oldu. Çünki bəzən bir şəkil yüz protokoldan daha çox sual yaradır. Problem alimlərin yatmasında deyil. Problem odur ki, heç kim elmə nümunə kimi baxmır komediya kimi qəbul edir. Nümunə burnunu sallayıb qış yuxusuna gedəndə cəmiyyət təccüblə müşahidə etməyə məcbur olur. Elm tribunal deyil. Elm istiqamətdir. İstiqamət isə yatmış vəziyyətdə göstərilmir. Əgər fikir istehsal etməli olan məkan kollektiv sükuta qərq olursa, bu artıq yorğunluq yox, sistemik keyimədir. Keyimənin bir şəkli də yuxudur. Bəlkə də bu mənzərə ən azı bir həqiqəti açıq göstərdi: bina ayaqdadır, kürsülər yerindədir, mikrofonlar işləyir… amma intellektual dinamika 0.
Tarixdə xalqları zəif salan fiziki yoxsulluq olmayıb. Bu zəfliyə səbəb olanlardan ən təhlükəlisi zehni arxayınlıq olub. Çünki insan yatanda özü zərər görür, amma institut yatanda gələcək zərər görür. Sosial mediada yayılan şəkillər bir epoxanın fotokadrı kimi yaddaçlara köçəcək. Bu mənzərə institusional komanın vizual təsviridir. Çünki fərd yorula bilər, amma institutun yuxuya getməsi artıq sistem problemidir.
Elm susanda cəmiyyət danışır; elm yatanda isə gələcək sükuta qərq olur. Daha təhlükəlisi də var - sükutun normaya çevrilməsi: ziyalımızın “alim adamlardı ayıbdır” deməsi. Doğurdanmı ayıb imiş. Nə olsun ki, kütləvi şəkildə yuxlayırlar. Maraqlıdır kimisə oyatmaq mümkün olacaqmı, yoxsa artıq hamımız bu komanın içində öz payımız qədər rahatlaşmışıq?
MİA.AZ
Dİgər xəbərlər
SON XƏBƏRLƏR
-
Neftçalada quldurluq edən iki nəfər saxlanılıb
Bugün, 14:43 KRİMİNAL
-
ƏKİN SAHƏLƏRİNƏ SUBSİDİYA: Avans və... - Yeni mexanizm hazırlanıb
Bugün, 14:16 İQTİSADİYYAT
-
Partiya sədri: "Bu sualı mənə deyil, o kanalda ağzına gələni danışanlara verin"
Bugün, 13:59 SİYASƏT
-
Şuradan bəyanat: "Qeyd olunan müddəa vətəndaşların dini etiqadına və ya dini təhsilinə deyil, yalnız..."
Bugün, 13:38 CƏMİYYƏT
-
Aqil Abbas jurnalistin sualını belə cavablandırdı: “Mən onun səviyyəsində deyiləm"
Bugün, 13:37 SİYASƏT
-
Reklam pulları sosial şəbəkələrə xərclənir, qəzet və saytlara ayrılan məbləğ... - "Yerdə qalan 4 min manat vəsaitlə 8 nəfər işçi necə çalışsın?"
Bugün, 13:14 PRESS
-
Deputat spikerə danışmağa imkan verməməklə bağlı irad tutdu, belə cavab aldı: "Deyin ki, mənə bir neçə dəqiqə verin, onu sizə verəcəm"
Bugün, 13:02 SİYASƏT
-
Almaniyanın xarici işlər naziri Azərbaycana gəlir.
Bugün, 12:59 GÜNDƏM
-
Saxta əlilliklə bağlı CİNAYƏT İŞİ: komissiya sədri vətəndaşlardan 58 min manat rüşvət alıb?
Bugün, 12:54 KRİMİNAL
-
Gələn ilin dövlət büdcəsini I oxunuşda qəbul olunub
Bugün, 12:42 İQTİSADİYYAT
-
Kirayə mənzil fonduna daha 91 mənzil əlavə olunub
Bugün, 12:25 CƏMİYYƏT
-
TƏK ƏL HƏRƏKƏTİ, SİFƏT CİZGİLƏRİ DEYİL, DANIŞIQ TƏRZİ, SƏS TONU DA TƏQLİDDİR... - Putinin tərcüməçisi dünyanın gündəmində (VİDEO)
Bugün, 12:10 GÜNDƏM
-
Sabah dağlıq ərazilərində qar yağacaq
Bugün, 12:06 CƏMİYYƏT
-
Gəlir vergisinin dərəcələri belə artırılır - YENİ QAYDALAR
Bugün, 11:59 İQTİSADİYYAT
-
Yavuz Bingöl əməliyyat olunub
Bugün, 11:50 MƏDƏNİYYƏT
-
İrandan Azərbaycana keçirilməsinin qarşısı alınıb
Bugün, 11:26 KRİMİNAL
-
"Media təkcə informasiya məkanı deyil, eyni zamanda..." - Daha bir deputat mediaya vəsaitin artırılma məsələsini qaldırdı
Bugün, 11:18 SİYASƏT
-
Türkiyəli aktrisa Fransada ev aldı: "Ölkəmdən getmək niyyətində də deyiləm"
Bugün, 11:14 MƏDƏNİYYƏT
-
YAXIN ŞƏRQİN GƏLƏCƏYİNİ DƏYİŞƏCƏK YENİ PLAN HAZIRLANIR - "Heç bir ölkənin iki ordusu ola bilməz"
Bugün, 11:06 DÜNYA
-
"Sözcü TV" və "Sözcü" qəzetinin binasında əməliyyat: "Kölgə adam"ın oğlu nədə ittiham olunur?
Bugün, 10:55 PRESS
-
"Azərbaycan futbolu “istedadlı dələduzlar”ın inhisarındadır" - Natiq Muxtarlı yazır
Bugün, 10:28 YAZARLAR
-
2027-ci ilin "Qremmi Mükafatları"na namizədlər - SİYAHI
Bugün, 10:20 MƏDƏNİYYƏT
-
Təcili Tibbi Yardım Mərkəzində "intriqa" iddiaları: Şöbə müdiri istefa verdi, digərləri də gedir
Bugün, 10:17 CƏMİYYƏT
-
Azərbaycanda siqaret yenə bahalaşacaq
Bugün, 10:08 İQTİSADİYYAT
-
Azərbaycan neftinin qyməti 98 dollara endi
Bugün, 10:03 İQTİSADİYYAT
-
Zakir Həsənov hərbçilərə ali rütbələri təqdim edib -FOTOLAR
Bugün, 10:00 GÜNDƏM
-
Xocavənd, Cəbrayıl və Zəngilanın kəndlərinə köç olub
Bugün, 09:29 GÜNDƏM
-
"AZƏRİQAZ"ın DAHA BİR İDARƏSİ TAMAMİLƏ LƏĞV OLUNUR - Yanvarın 1-dən...
Bugün, 09:21 CƏMİYYƏT
-
Vaxtilə Türkiyə klubunda top qovan futbolçu Almaniya liderliyinə namizəd oldu - Bertold prezident ola biləcəkmi?
Bugün, 09:12 GÜNDƏM
-
Bülent Arınç Ərdoğandan vəzifə istədi
Bugün, 09:03 SİYASƏT
-
Türkiyədə deputatın daha 9 yaxını saxlanıldı - Aralarında millinin keçmiş oyunçu da var
Bugün, 00:16 SİYASƏT
-
Tomas Frank "Kristal Palas"ın baş məşqçisi oldu
Bugün, 00:09 İDMAN
-
Ermənistan dövlət televiziyasında əlbəyaxa dava - Jurnalistlə politoloq canlı yayımda bir-birlərini yumruqladı
Bugün, 00:04 PRESS
-
Lukaku Belçika yığması ilə vidalaşdı - AÇIQLAMA
Bugün, 00:03 İDMAN