SURİYADA 53 İLLİK TARİXİN SONU: bölgəni nə gözləyir? - TƏHLİL
SİYASƏT
09.12.2024, 17:25
Suriyada 53 illik Əsəd rejimi süqut etdi.
1971-ci ildə hərbi çevriliş nəticəsində hakimiyyətə gələn Hafiz Əsədin qurduğu avtoritar sistem “Heyət Təhrir əş-Şam” (HTŞ) qruplaşması və Suriya Milli Ordusuna (SMO) bağlı sünni qruplar tərəfindən devrildi. Bəşər Əsəd isə ailəsi ilə birlikdə Rusiyaya sığınmaq məcburiyyətində qaldı.
Əsəd rejiminin devrilməsi 2010-cu il dekabrın 18-də Tunisdə mərkəzi hakimiyyətə qarşı başlayan və “Ərəb baharı” kimi tanınan etiraz dalğasının son mərhələsini tamamladı. Tunisdən başlayan proses qısa müddətdə Əlcəzair, Misir, Liviya və digər ərəb ölkələrinə yayılsa da, Suriyada sərt müqavimətlə qarşılaşdı. B.Əsəd 2024-cü ilə qədər hakimiyyətini qorumağı bacardı, lakin nəticədə dəyişən şərtlərə tab gətirə bilmədi.
Əsəd rejiminin devrilməsini bir sıra səbəblərlə xarakterizə etmək olar:
Birincisi, beynəlxalq geosiyasi vəziyyət hazırda sabit deyil. Rusiya-Ukrayna müharibəsinin davam etməsi və Kremlin başının qarışıq olması, İranda sosial iqtisadi vəziyyətin yaxşı olmaması İsrail ilə gərginliyin davam etməsi, İsrailin Əsədə bəlkə də ən çox dəstək verəcək “Hizbullah”ı yorub zəiflətməsi, ABŞ-da Co Bayden hakimiyyətinin sonlanması və Donald Trampın hakimiyyətə gəlişi və s. göstərmək olar.
Əsəd Rusiya və İrana arxayın olaraq hakimiyyətini qoruyacağını düşünürdü, lakin dəyişən geosiyasi şərtləri düzgün analiz etmədi və Türkiyənin artan təsirini lazımınca qiymətləndirmədi.
İkincisi, B.Əsəd xarici siyasətdə ciddi səhvlərə yol verdi ki, bunlardan biri də Türkiyə ilə əlaqələrin düzgün qurulmaması idi. Əsəd son anda İraqdan Türkiyə ilə danışıqlarda vasitəçilik etməsini istəyib, lakin Bağdad buna cavab verməyib. İranın vasitəçiliyi də işə yaramadı. Halbuki Türkiyə Prezidenti R.T.Ərdoğan dəfələrlə Suriya ilə birbaşa danışıqlara hazır olduqlarını bildirsə də, müsbət cavab almamışdı. Vaxtında bu danışıqlar olsaydı, Əsəd Ankara ilə uzlaşa bilərdi.
Üçüncüsü, faktiki olaraq Suriyada mərkəzi hakimiyyət yox idi. Müxalif və silahlı qruplar ölkəni aralarında bölmüş, Əsədə isə müəyyən bölgələrə nəzarətlə kifayətlənmişdi. Onun bir neçə dəfə mərkəzi hakimiyyəti bərpa etmək şansı olsa da, bunu etmədi.
Bəşər Əsəddən sonra Suriyanın gələcəyi hazırda gündəmdədir. Bilinənin əksinə, rejimin devrilməsi Suriyadakı prosesləri səngitməyəcək, əksinə böyük gərginlik indi başlayır.
Əsəd Suriyada bir güc idi və onun boşluğunu doldurmaq uğrunda həm daxildəki qruplar, həm də xaricdəki qüvvələr mübarizəyə başlayacaqlar. Əsədin devrilməsi Ankara, Vaşinqton, Təl-Əvivin ortaq marağı idisə, yerini alacaq qüvvənin kim olması, ya da Suriyanın bölünməsi məsələsi ciddi fikir ayrılığına səbəb olacaq – xüsusilə Ankara və Vaşinqton arasında…
ABŞ-ın Əsədi Ankaraya heçnəsiz güzəştə getdiyini düşünmürəm. Xüsusilə ABŞ-ın himayəsində dövlətləşmək istəyən və Suriyada bunu böyük ölçüdə tamamlayan kürd məsələsi başlıca gərginlik səbəbi olacaq. Aydındır ki, Əsəddən sonra Ankaranın növbəti hədəfi Rojava kürdləri olacaq. Suriyanın şimal şərqində həm hərbi, həm də bürokratik baxımdan güclənən bu ünsür ABŞ tərəfindən himayə edilir. Hətta Türkiyə bundan öncə bir neçə dəfə Deyr əz-Zor bölgəsində əməliyyata cəhd etsə də, Vaşinqtonun xəbərdarlıqlarına görə bu baş tutmadı. Türkiyə həmin məsələni həll edə bilməsə, hazırkı vəziyyət Ankara üçün daha böyük təhlükələri ortaya çıxaracaq.
İkinci məsələ İsrail-Türkiyə gərginliyidir. Qəribə də olsa, hazırkı proseslərdə Təl-Əviv və Ankara ortaq hərəkət etdi. Lakin tərəflərin yenidən əks mövqedə olduğunu demək olar. Bütün hallarda İsrail Türkiyənin nəzarətində, ya da Ankaraya sadiq bir Suriyanı özü üçün təhdid saya bilər.
Nəticə etibarilə Əsədin devrilməsi Suriya və Yaxın Şərq üçün yeni bir səhifə olacaq. Əsas məsələ Türkiyənin “yeni Suriya” ilə nələr edəcəyidir. Kürd, miqrant məsələsi, yeni iqtidarla dialoq yolları və böyük güclərin Suriya planları Ankaranı gözləyən problemlər arasındadır.
Turan Rzayev
MİA.AZ
Dİgər xəbərlər
SON XƏBƏRLƏR
-
İmran Xan ölümlə üz-üzə qalıb: "Hər gün 22 saat "kars"da saxlanılıram, gec olmadan ədalət istəyirəm"
Bugün, 21:02 DÜNYA
-
İstanbulda bələdiyyə sədr əvəzi CHP-dən istefa verdi
Bugün, 20:46 SİYASƏT
-
Azərbaycan Radiosunun 100, AzTV-nin isə 70 illik yubileyi... - “Yubiley gecəsi” konsert proqramı təşkil olunub + FOTOLAR
Bugün, 20:37 MƏDƏNİYYƏT
-
ABŞ və Rusiya prezidentlərinin görüşünə hazırlıq gedir
Bugün, 19:03 GÜNDƏM
-
BAKI MERİYASI YENİDƏN FORMALAŞDI: Zülfəli İsmayılov, Rəşad Ağayev, Elmin İmanov, Anar Tağıyev... - Onlar haqda hansı qərarlar verildi?
Bugün, 18:19 CƏMİYYƏT
-
Ceyhun Bayramov Böyük Britaniya XİN başçısı ilə telefonda danışdı - Nələr müzakirə edilib?
Bugün, 18:19 GÜNDƏM
-
Azərbaycan Beynəlxalq Telekommunikasiya İttifaqının Şurasına üzv seçilib
Bugün, 17:56 İQTİSADİYYAT
-
Qonaq qarşılanması, hədiyyə alınması üçün açılan 651 min manatlıq kart, icarəyə verilən texnikalar... - “Azenco” ilə bağlı sensasion məhkəmə işi davam edir
Bugün, 17:55 KRİMİNAL
-
Ordunun intellektual bölmələrində yeni seçim meyarları müəyyənləşdi -SİYAHI
Bugün, 17:27 CƏMİYYƏT
-
Deputat: "Rayonlar arasında ədalət prinsipi pozulub, qazlaşdırılmayan 900 kəndin 101-i təkcə Lerik rayonunun payına düşür"
Bugün, 17:14 CƏMİYYƏT
-
Dollar neçəyə olacaq? - Mərkəzi Bank yeni məzənnəni açıqladı
Bugün, 17:00 İQTİSADİYYAT
-
"Avropalıların nə istədiyini anlamalıyıq" - Moskva Aİ-ni prosesdən kənarda saxlamaq istəyir, Estoniya və Kiyevə yeni mesajlar verir
Bugün, 16:49 GÜNDƏM
-
Kreml: "Biz Kiyevə "nəfəs məkanı" vermək niyyətində deyilik"
Bugün, 16:40 GÜNDƏM
-
Deputat media sahəsinə ayrılan vəsaitin azlığından şikayətlənib: “Milli düşüncəni təyin edən mediadır..."
Bugün, 16:32 PRESS
-
Bəzi ərazilərdə sabah güclü külək əsəcək - Xəbərdarlıq
Bugün, 16:26 CƏMİYYƏT
-
"Kişmiş" restroanı yanıb - VİDEO
Bugün, 16:12 CƏMİYYƏT
-
Deputat: “Rus dilinin xüsusi statusu nədir ki, bu xərcləri dövlət ödəyir?”
Bugün, 15:57 SİYASƏT
-
“Röyaya zəng etdim, telefonla danışmaq istədim, danışdığım yerdə telefonu bağladı"
Bugün, 15:36 ŞOU-BİZNES
-
Alik Əzizbəyov vəzifəyə təyin edilib
Bugün, 15:29 İQTİSADİYYAT
-
Deniz Seki: "Həyatımın ikinci pərdəsini açıram"
Bugün, 15:18 ŞOU-BİZNES
-
Eksternat təhsilalma forması: sənəd qəbulu başlayıb
Bugün, 15:07 CƏMİYYƏT
-
Tramp video paylaşdı, sətirlatı müharibə mesajı verdi: "Allah əsgərlərimizi qorusun"
Bugün, 14:59 GÜNDƏM
-
Norveç həyəcan təbili çalır: "Yumurta və toyuq qıtlığı yarana bilər"
Bugün, 14:37 İQTİSADİYYAT
-
Minimum əməkhaqqı 500 manat olacaq? - 100 manat civarında artım gözlənilir
Bugün, 14:18 İQTİSADİYYAT
-
AZAL-dan sərnişinlərə növbəti zərbə - QURU SƏRHƏDLƏRİN BAĞLI OLDUĞU ÖLKƏDƏ BİLETLƏR “UÇACAQ”
Bugün, 14:18 CƏMİYYƏT
-
Tahir Budaqovun oğlunun toyu olub
Bugün, 14:05 CƏMİYYƏT
-
"Bir pəncərə" informasiya sistemi haqqında Əsasnamə" təsdiqləndi
Bugün, 14:00 İQTİSADİYYAT
-
Gənclər və İdman Nazirliyinə bir milyon manat ayrılıb - SƏRƏNCAM
Bugün, 13:56 CƏMİYYƏT
-
Əmlak Məsələləri Dövlət Xidmətinə əlavə səlahiyyyət verildi - FƏRMAN + DETALLAR
Bugün, 13:29 GÜNDƏM
-
Hikmət Hacıyev NATO Baş katibinin xüsusi nümayəndəsi ilə nəyi müzakirə edib? - Açıqlama + FOTO
Bugün, 13:09 SİYASƏT
-
Xaos, ilahi nizam və on iki ulduz və ya Sadıq Qarayevin adsız hekayəsi... - Kəbutər Hakverdi yazır
Bugün, 13:05 PRESS
-
Dağlıq ərazilərdə qar yağacaq - Sabahın hava proqnozu
Bugün, 12:55 CƏMİYYƏT
-
İRANA MÜHARİBƏ HAZIRLIĞI, YOXSA... - ABŞ daha bir nəhəng döyüş gəmisini bölgəyə göndərdi: "Bu, artıq müharibə planıdır"
Bugün, 12:49 DÜNYA
-
Prezident İlham Əliyev daha bir qanuna əlavə təsdiqlədi - Dəyişiklik
Bugün, 12:44 GÜNDƏM