00:00 26 avqust 2026

Azərbaycan və Özbəkistan: tarixi yaxınlıqdan strateji müttəfiqliyə - TƏHLİL

Azərbaycan və Özbəkistan: tarixi yaxınlıqdan strateji müttəfiqliyə - TƏHLİL

SİYASƏT

Bugün, 16:44

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 23–24 avqust 2026-cı ildə Özbəkistana dövlət səfərini yalnız növbəti diplomatik səfər kimi qiymətləndirmək düzgün olmaz. Bu səfər Cənubi Qafqazla Mərkəzi Asiyanı birləşdirən yeni geosiyasi məkanın formalaşması baxımından mühüm mərhələdir.

Səfərin əsas siyasi nəticələrindən biri İlham Əliyev və Şavkat Mirziyoyev tərəfindən Azərbaycan Respublikası ilə Özbəkistan Respublikası arasında “Əbədi dostluq haqqında Müqavilə”nin imzalanması oldu. Eyni zamanda Azərbaycan və Özbəkistan Ali Dövlətlərarası Şurasının üçüncü iclası keçirildi. Tərəflər qarşılıqlı ticarət dövriyyəsinin 2030-cu ilədək 1 milyard dollara çatdırılması, nəqliyyat, enerji, investisiya, sənaye və digər sahələrdə əməkdaşlığın genişləndirilməsi barədə razılığa gəldilər.

Lakin bu səfərin siyasi əhəmiyyəti imzalanan sənədlərdən daha genişdir.

Münasibətlərin tarixi əsası

Azərbaycan və Özbəkistan xalqları arasında çox qədim tarixi, mədəni və dil yaxınlığı mövcuddur. SSRİ-nin dağılmasından və iki ölkənin müstəqilliyini bərpa etməsindən sonra Azərbaycanla Özbəkistan arasında diplomatik münasibətlər 1995-ci ildə quruldu.

1996-cı ildə Özbəkistan Prezidenti İslam Kərimovun Azərbaycana səfəri zamanı iki ölkə arasında dostluq və əməkdaşlığın hüquqi bazasını formalaşdıran çoxsaylı sənədlər imzalandı.

Bu baxımdan demək düzgün olmazdı ki, 2000-ci illərdən sonra Azərbaycan–Özbəkistan münasibətləri “dağıldı”. Əslində münasibətlər həmin dövrdə də dostluq və qarşılıqlı hörmət prinsiplərinə əsaslanırdı. Sadəcə, bu əlaqələr indiki səviyyədə intensiv və genişmiqyaslı deyildi.

2004-cü ildə strateji tərəfdaşlığın daha da möhkəmləndirilməsi istiqamətində mühüm sənədin imzalanması münasibətlərin inkişafında növbəti mərhələ oldu.

Vəziyyət Şavkat Mirziyoyevin hakimiyyətə gəlməsindən sonra əhəmiyyətli şəkildə dəyişdi.

Özbəkistanın xarici və iqtisadi siyasətində daha açıq və fəal yanaşma formalaşdı. Daşkənd yeni bazarlara çıxışın, nəqliyyat marşrutlarının şaxələndirilməsinin və regional əməkdaşlığın genişləndirilməsinin vacibliyini daha çox ön plana çıxarmağa başladı.

Məhz bu mərhələdə Bakı ilə Daşkəndin strateji maraqları daha ciddi şəkildə üst-üstə düşməyə başladı.

Özbəkistan üçün Azərbaycan Xəzər dənizi, Cənubi Qafqaz, Türkiyə və Avropa istiqamətində mühüm nəqliyyat bağlantısıdır.

Azərbaycan üçün isə Özbəkistan Mərkəzi Asiyanın ən mühüm və böyük dövlətlərindən biri olmaqla yanaşı, Türk dünyasında əsas tərəfdaşlardan biridir.

Beləliklə, münasibətlər artıq yalnız “qardaş xalqlar” anlayışı üzərində deyil, konkret geosiyasi və geoiqtisadi maraqlar üzərində qurulmağa başladı.

İlham Əliyev və Şavkat Mirziyoyev amili

Bu prosesdə iki liderin siyasi iradəsini də nəzərə almaq lazımdır.

İlham Əliyev və Şavkat Mirziyoyev arasında formalaşmış yüksək səviyyəli siyasi münasibətlər iki ölkə arasındakı əməkdaşlığın sürətlənməsində mühüm rol oynayır.

Lakin prosesi yalnız liderlərin şəxsi münasibətləri ilə izah etmək düzgün olmaz.

Çünki şəxsi diplomatiyanın arxasında daha böyük dövlət maraqları dayanır:

Bakıya Mərkəzi Asiyada güclü tərəfdaş, Daşkəndə isə Xəzər və Cənubi Qafqaz üzərindən Avropaya çıxış lazımdır.

Bu iki maraq bir-birini tamamlayır.

İlham Əliyevin Özbəkistana son səfərini Bakı ilə Daşkənd arasında uzunmüddətli strategiyanın növbəti mərhələsi kimi görmək lazımdır.

Azərbaycan və Özbəkistan münasibətləri artıq yalnız tarixi və mədəni yaxınlığa əsaslanan dostluq deyil. Bu münasibətlər siyasi, iqtisadi, nəqliyyat və geosiyasi maraqların üst-üstə düşdüyü strateji tərəfdaşlığa çevrilir.

Bu baxımdan “Əbədi dostluq haqqında Müqavilə” daha çox simvolik və siyasi əhəmiyyət daşıyır. Əsas məsələ bundan sonra bu sənədin real layihələrə çevrilməsidir: ticarət dövriyyəsinin artırılması, nəqliyyat marşrutlarının genişləndirilməsi, investisiyaların artırılması və siyasi koordinasiyanın dərinləşdirilməsi.

Əgər bu proses davam edərsə, Bakı–Daşkənd münasibətləri təkcə Türk dünyasında deyil, bütövlükdə Avrasiya geosiyasətində mühüm strateji tərəfdaşlıqlardan birinə çevrilə bilər.

Nəticə etibarilə, İlham Əliyevin Özbəkistana səfəri Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin sonu deyil, yeni mərhələsinin başlanğıcıdır. Bu mərhələdə tarixi və mədəni yaxınlıq artıq konkret geosiyasi və geoiqtisadi əməkdaşlıqla tamamlanır.

Əlifağa Hakverdi

MİA.AZ

Dİgər xəbərlər

XİN: \"Xəbər bizi dərindən kədərləndirdi\"

Bugün, 17:31

XİN: "Xəbər bizi dərindən kədərləndirdi"
Şakarişvili: \"Azərbaycan-Özbəkistan əməkdaşlığının genişlənməsi...\" 

Bugün, 16:05

Şakarişvili: "Azərbaycan-Özbəkistan əməkdaşlığının genişlənməsi..."

81 yaşlı deputatdan evlənmə xəbərinə reaksiya: \"Nə Gülnarə Şıxəliyevadan boşanmışam, nə də üçüncü dəfə ailə...\" (YENİLƏNİB)

Bugün, 13:49

81 yaşlı deputatdan evlənmə xəbərinə reaksiya: "Nə Gülnarə Şıxəliyevadan boşanmışam, nə də üçüncü dəfə ailə..." (YENİLƏNİB)
Deputatdan Eldar Əzizovun açıqlamasına reakisya: “Bakıya 200 milyard dollar yatırılıbsa, pullar hara gedib?” 

Bugün, 11:56

Deputatdan Eldar Əzizovun açıqlamasına reakisya: “Bakıya 200 milyard dollar yatırılıbsa, pullar hara gedib?” 
MÜDAFİƏ NAZİRİ SƏRHƏDƏ GƏLDİ, TÜRKİYƏ VƏ SURİYANI TƏHDİD ETDİ: \"Bu vəziyyətə laqeyd qalmayacağıq və...\"

Bugün, 11:00

MÜDAFİƏ NAZİRİ SƏRHƏDƏ GƏLDİ, TÜRKİYƏ VƏ SURİYANI TƏHDİD ETDİ: "Bu vəziyyətə laqeyd qalmayacağıq və..."
Ərdoğandan yeni mesajlar: \"Heç bir güc Türkiyənin kursunu və sərhədlərini müəyyən edə bilməz\"

Bugün, 10:10

Ərdoğandan yeni mesajlar: "Heç bir güc Türkiyənin kursunu və sərhədlərini müəyyən edə bilməz"
Paşinyan: \"Onlar ölkəyə KTMT qüvvələrini yeridilməsini istəyir, ancaq...\" -  \"Burada heç bir xarici sülhməramlı olmayacaq\"

25.08.2026, 18:05

Paşinyan: "Onlar ölkəyə KTMT qüvvələrini yeridilməsini istəyir, ancaq..." -  "Burada heç bir xarici sülhməramlı olmayacaq"
Prezident Ərdoğan Baxçalı ilə görüşüb

25.08.2026, 17:36

Prezident Ərdoğan Baxçalı ilə görüşüb
Köçəryan və Sərkisyanın həbsi: Ermənistanda nə baş verir? - TƏHLİL 

25.08.2026, 17:19

Köçəryan və Sərkisyanın həbsi: Ermənistanda nə baş verir? - TƏHLİL 
Avropa Məhkəməsi Ərdoğanın qəzəbinə gələn hüquq müdafiəçisi barədə qərar verdi: dərhal azad olunmalı və təzminat ödənilməlidir!

25.08.2026, 14:08

Avropa Məhkəməsi Ərdoğanın qəzəbinə gələn hüquq müdafiəçisi barədə qərar verdi: dərhal azad olunmalı və təzminat ödənilməlidir!
Süleymançılar təriqətinə qarşı növbəti əməliyyat: 54 nəfər həbs olunub, 14 şirkətə qəyyum göndərilib

25.08.2026, 11:37

Süleymançılar təriqətinə qarşı növbəti əməliyyat: 54 nəfər həbs olunub, 14 şirkətə qəyyum göndərilib
Heydər Əliyev Mərkəzi Ukrayna bayrağının rəngləri ilə işıqlandırılıb

24.08.2026, 23:20

Heydər Əliyev Mərkəzi Ukrayna bayrağının rəngləri ilə işıqlandırılıb

SON XƏBƏRLƏR

BÜTÜN XƏBƏRLƏR