00:00 29 aprel 2026

OPEC və OPEC+ dağılır? - TƏHLİL

 OPEC və OPEC+ dağılır? - TƏHLİL

İQTİSADİYYAT

Bugün, 15:33

Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri (BƏƏ) mayın 1-dən OPEC və OPEC+ təşkilatlarını tərk edəcək. Aydın məsələdir ki, bu qərarın siyasi səbəbləri var. BƏƏ üçün son dövrdə əsas narahatlıq neftin təhlükəsiz şəkildə ixrac olunub-olunmamasıdır.

Regionda İran ilə bağlı gərginliyin davam etməsi və xüsusilə Hörmüz boğazı ətrafında risklərin yüksəlməsi bu ölkəni daha həssas mövqeyə gətirib. Çünki BƏƏ-nin iqtisadi modeli sabit və fasiləsiz enerji axınına söykənir. Bu axın təhlükə altına düşəndə isə artıq ənənəvi mexanizmlər kifayət etmir.
OPEC isə bu vəziyyətdə BƏƏ üçün məhdudlaşdırıcıdır. Çünki təhlükəsizlik böhranı anlarında ölkələr daha sürətli və milli maraqlara uyğun qərar vermək istəyirlər. İranla bağlı risklərin artdığı bir şəraitdə isə bu ehtiyac daha da kəskinləşir. Enerji ixracı təkcə iqtisadi fəaliyyət deyil, həm də milli təhlükəsizlik məsələsinə çevrilir. Bu zaman çeviklik, sürətli reaksiya və müstəqil qərarvermə qabiliyyəti prioritet olur.
Bu baxımdan BƏƏ-nin mümkün addımı bir növ “strateji sığorta” kimi də dəyərləndirilə bilər. Yəni məqsəd bazarı dəyişmək yox, qeyri-sabit regionda özünü daha az asılı vəziyyətə salmaqdır. İran faktorunun yaratdığı qeyri-müəyyənlik fonunda belə qərar, əslində, enerji siyasətindən çox təhlükəsizlik mühitinə uyğunlaşma cəhdi kimi görünür.
BƏƏ üçün bu qərar həm də suveren enerji siyasətinə keçidlə bağlıdır. Belə ki, BƏƏ uzun müddətdir ki, öz hasilat potensialını artırır və texnoloji baxımdan daha çevik oyunçuya çevrilib. Belə bir ölkə üçün OPEC və onun geniş formatı olan OPEC+ daxilində kvota məhdudiyyətləri getdikcə daha çox strateji yük halını alır.
BƏƏ-nin təşkilatı tərk etməsi nəticəsiz olmayacaq. Bu qərar sonrası enerji bazarının ilk reaksiyasının emosional olacağı ehtimalı var. Belə ki, neft qiymətləri çox vaxt fiziki təklifdən daha çox gözləntilərlə hərəkət edir. Ona görə də belə bir addım ilkin mərhələdə qeyri-müəyyənlik yaradaraq qiymətlərdə sıçrayış və ya kəskin dalğalanma doğura bilər. Lakin bu, uzun müddətli bir tendensiya olmayacaq.
Əsas sual isə “BƏƏ hasilatı artıracaq, yoxsa sadəcə manevr imkanını genişləndirəcək?”dir. Əgər hasilat artarsa, bu, bazara əlavə barellər deməkdir və qiymətləri aşağı çəkə bilər. Amma burada qarşılıqlı reaksiya mexanizmi işə düşür. Belə ki, Səudiyyə Ərəbistanı kimi əsas oyunçular bazar balansını qorumaq üçün hasilatı azaltmaqla cavab verə bilər. Bu halda, qiymətlərin gözlənildiyi qədər düşməməsi mümkündür.
OPEC-in gücü onun üzvlərinin kollektiv davranışından qaynaqlanır. Bu, klassik kartel məntiqidir. Əgər bu mexanizmdə çat yaranarsa, bazar daha çox parçalanmış və rəqabətli mühitə doğru hərəkət edər.
Bu isə o deməkdir ki, gələcəkdə neft qiymətləri daha az koordinasiyalı qərarlardan, daha çox isə qlobal tələb, texnoloji dəyişikliklər və geosiyasi risklərdən asılı olacaq. Məsələn, Hörmüz boğazı ətrafında gərginlik artdığı anda qiymətlər yenə yüksələ bilər, amma bu artıq OPEC-in planlı qərarından yox, risk premiumundan qaynaqlanar.
BƏƏ kimi maliyyə və texnoloji baxımdan güclü ölkənin belə addım atması digərləri üçün psixoloji baryeri azalda bilər. Amma bu, domino effekti yaradacaq qədər sadə deyil. Çünki bir çox üzv ölkələr üçün OPEC yalnız qiymət mexanizmi yox, həm də iqtisadi sabitlik və siyasi koordinasiya platformasıdır. Daha zəif iqtisadiyyata malik ölkələr bu çərçivədən çıxaraq sərbəst bazarda rəqabət aparmaqda çətinlik çəkə bilər. Buna görə də real risk kütləvi çıxışdan çox, təşkilat daxilində intizamın zəifləməsi və kvotalara əməl etmə səviyyəsinin düşməsidir.
Ümumilikdə belə bir addım neft bazarını birdən-birə dəyişməz, amma uzunmüddətli trayektoriyanı təsir altına alar. Daha az koordinasiya, daha çox fərdi strategiyalar və daha yüksək volatillik, yəni qiymətlərin həm geosiyasi hadisələrə, həm də bazar psixologiyasına daha həssas olduğu bir mühit formalaşa bilər.

Turan Rzayev,

MİA.AZ

Dİgər xəbərlər

İranın milli pulu “yerlə sürünür” – Dollar elə səviyyəyə qalxdı ki…  

Bugün, 16:26

İranın milli pulu “yerlə sürünür” – Dollar elə səviyyəyə qalxdı ki…

“Temu”dan gətirilən məhsulların yoxlanışı niyə gecikir? - Gömrük rəhbəri iddialara belə cavab verdi

Bugün, 16:16

“Temu”dan gətirilən məhsulların yoxlanışı niyə gecikir? - Gömrük rəhbəri iddialara belə cavab verdi
Onların baqajları gömrükdə yoxlanılmayacaq - Yeni qanun qəbul edilir

Bugün, 14:25

Onların baqajları gömrükdə yoxlanılmayacaq - Yeni qanun qəbul edilir
 Vahid Ələkbərovun sahib olduğu, deputatın ərinin isə sədr olduğu “Yelo Bank”... - Və ya 48 milyondan artıq vəsait hardadır?

Bugün, 12:26

 Vahid Ələkbərovun sahib olduğu, deputatın ərinin isə sədr olduğu “Yelo Bank”... - Və ya 48 milyondan artıq vəsait hardadır?
Azərbaycan nefti bahalaşdı - Qara qızıl 116 dollara satılır

Bugün, 09:40

Azərbaycan nefti bahalaşdı - Qara qızıl 116 dollara satılır
“İrana qarşı blokada uzadılacaq” xəbəri neftin qiymətlərini yüksəldir 

Bugün, 09:26

“İrana qarşı blokada uzadılacaq” xəbəri neftin qiymətlərini yüksəldir

ABŞ-dan İrana qarşı sanksiya qərarı: 35 hüquqi və fiziki şəxs \"qara siyahı\"ya salındı ​​- 344 milyon dollar dəyərində aktiv \"donduruldu\" 

Bugün, 09:00

ABŞ-dan İrana qarşı sanksiya qərarı: 35 hüquqi və fiziki şəxs "qara siyahı"ya salındı ​​- 344 milyon dollar dəyərində aktiv "donduruldu" 
Xaricdən gətirilən maşınlar müsadirə edilə bilər - Əgər bu müddətə qədər...

28.04.2026, 23:33

Xaricdən gətirilən maşınlar müsadirə edilə bilər - Əgər bu müddətə qədər...
“Azercell” tətbiqinə dostunu dəvət et, bonus qazan!

28.04.2026, 18:38

“Azercell” tətbiqinə dostunu dəvət et, bonus qazan!
Dövlət Gömrük Komitəsinin səlahiyyəti genişləndirilir - Nələr olacaq? 

28.04.2026, 18:10

Dövlət Gömrük Komitəsinin səlahiyyəti genişləndirilir - Nələr olacaq? 
Dollar neçəyə olacaq? - Mərkəzi Bank yeni məzənnəni açıqladı

28.04.2026, 17:00

Dollar neçəyə olacaq? - Mərkəzi Bank yeni məzənnəni açıqladı
Ukraynanın oğurlanan taxılları… - Aİ-dən İsrailə məktub göndərildi, 3-cü ölkələr hədələndi  

28.04.2026, 15:57

Ukraynanın oğurlanan taxılları… - Aİ-dən İsrailə məktub göndərildi, 3-cü ölkələr hədələndi

SON XƏBƏRLƏR

BÜTÜN XƏBƏRLƏR