Türkiyədə nəhəng çəyirtkə xofu: qorxuludurmu?

ABŞ ötən gecə İranın bir çox bölgələrinə zərbə endirib - SİYAHI

Prezident İlham Əliyev Endi Börnhemə təbrik məktubu ünvanlayıb - MƏTN

CENTCOM: “İrana qarşı yeni hücum dalğası başlayıb”

ABŞ-da benzinin qiyməti kəskin bahalaşdı

$\"Biz mətbuatın ən “bərkgedənləri” ilə işləyirik” - deyən İmişli klubu...$

"Biz mətbuatın ən “bərkgedənləri” ilə işləyirik” - deyən İmişli klubu...

$Zahid Ouc: \"Azərbaycanın AŞPA-dan çıxması regional dezinteqrasiya prosesləri üçün presedent yarada bilər\" $

Zahid Ouc: "Azərbaycanın AŞPA-dan çıxması regional dezinteqrasiya prosesləri üçün presedent yarada bilər"

İranın Şiraz şəhəri bombalanıb

AAYDA sədrindən daha bir təyinat: Bakıda yolların mühafizəsi kimə tapşırıldı? - FOTO

Özgür Özəl CHP-nin parlamentdəki kürsüsünə son dəfə çıxacaq - Yeni partiya yaradılır

Müğənni konsertinə az adam gəlməsinin səbəbini soruşdu, belə cavab aldı: “Ərik yığmağa gediblər” - FOTO

$\"Dövlət satınalmaları haqqında\" qanun dəyişdi - DETALLAR$

"Dövlət satınalmaları haqqında" qanun dəyişdi - DETALLAR

Tarlada 15-20 qəpik, süfrəyə çatanda 5 manat.. - Fermerlərin çiyələk bazarında böhranın səbəbi nədir?

İQTİSADİYYAT

Bugün, 00:08

Azərbaycan bazarında çiyələk mövsümü bitməsə də, azalma müşahidə olunur. Qiymətlər mövsümün əvvəlində olduğu kimi, yenə də “əl yandırır”.

Bu, elə bir bazar səviyyəsidi ki, insanlar gen-bol yeməyi zorla çatdırır. Qış hazırlığı təbii ki, arxa plandadı. Düzdü, çiyələyin ikinci, payız mərhələsi də var.

Amma ekspertlər Mia.az-a bildirir ki, payızda da qiymətlərin cibə münasib olacağını heç kim düşünməsin.

Artıq ikinci ildi ki, Azərbaycan alıcısı meyvələrin bahalığından əziyyət çəkir. Bunu kənd təsərrüfatı mallarının, texniki, həmçinin bağçılıq işlərinin (gübrə, budama, belləmə, aqrotexniki qulluq) qiymətinin artması ilə birbaşa əlaqəsi var. Amma yanaşı faktorları - dəyişkən, əlverişsiz hava şəraiti, bağ və təsərrüfatlara gülaçma mərhələsində dəyən zərbəni də unutmayaq.

Çiyələyin qiymətinin yüksək olması paytaxt olaraq təkcə Bakıda yox, bütün böyük rayon mərkəzlərində müşahidə olunur.

Bu bahalığın fonunda ölkənin əsas çiyələk mərkəzi olan Cəlilabad rayonu qiymət tənzimləyici rolunu oynadı, desək, yanılmarıq. Maraqlıdı ki, bu günlərdə həmin rayonun Göytəpə qəsəbəsində 4 hektara yaxın çiyələk sahəsi olan fermer Pərviz Hüseynli “açıq qapı” günü elan edərək, insanları təsərrüfatına dəvət edib. Fermer müraciətində deyib ki, minbir əziyyətlə becərdiyi çiyələyin tarlada qalıb zay olmasını istəmir: “Məhsulumuz tamamilə təbii, kimyəvi dərmanlarsız yetişdirilib. Tarlalarda xarab olub batmaması üçün sahəni “açıq qapı" elan edirəm. Mürəbbə bişirmək və ya yemək üçün kim istəyirsə, pulsuz-parasız gəlib sahədən istədiyi qədər çiyələk yığıb apara bilər. Amma gələndə hər kəs özüylə qabını, çantasını, yaxud yeşiyini də gətirsin”.

Fermerin sözünə görə, çiyələyin bütün ölkə bazarlarında pərakəndə satışı od qiymətinə olsa da, bu, topdansatış sahəsinin də gəlirli olduğu anlamına gəlmır.

“Bu il çiyələyin topdansatış qiyməti həddindən artıq ucuzlaşdı, hətta sahədə kiloqramı 15-20 qəpiyə qədər düşdü. Biz bu qiymətlə məhsulun yığım, fəhlə və kaset (yeşik) xərclərinin satış qiymətini belə ödəyə bilmirik. Öz gəlirimiz demək olar ki, yoxdu”, - deyə təsərrüfat sahibi əlavə edir.

Bu paradoksal halın izahını ekspertlər də mükəmməl açıqlaya bilmir.

Məsələn, ölkənin bütün bölgələrində meyvələrin saxlaması üçün soyuducular olduğu halda, fermerlərimiz niyə bundan istifadə etmir? Yaxud, topdansatış müəssisəsiylə bazar münasibətləri niyə sərbəst tariflərə bağlanılıb? Nə üçün tarlada 15-20 qəpiyə olan məhsul bazarda 5 manatdan aşağı düşmür? Tarladan bazara gələn yolda daşınma və saxlanma xərclərindən başqa daha hansı proseslər baş verir?

Ekspert Vüsal Rəhimov deyir ki, bu il çiyələk məhsuldarlığı yüksək olub: “İndiyə qədər satış davam edir. Bilirsiniz ki, mövsümün sonuna yaxın qış hazırlıqları üçün bazarlıq edilir. Bu baxımdan çiyələyin bazarının payıza qədər davam etməsi normal haldı. Mövsümün pik vaxtlarında yerli bazarlarda, o cümlədən "Vosmoy" (Keşlə) bazarında qiymətlər 1.00 AZN-ə qədər ucuzlaşmışdı. Bağlarda və təsərrüfatlarda yerində isə topdansatış qiyməti 2.50 AZN ətrafında qərarlaşmışdı. Ümumiyyətlə, bazar dinamikası ilə qiymətləri analiz etsək, görərik ki, erkən çiyələk mövsümündə, yəni aprel ayında bazara daxil olan ilk məhsulların qiyməti 5.00 - 7.00 AZN arasında dəyişirdi. Əsas mövsümdə, iyun-iyul aylarında isə kütləvi məhsul yığımı və yüksək məhsuldarlıq fonunda qiymətlər kəskin ucuzlaşaraq 1.00 - 2.50 AZN aralığına düşdü”.

Ölkənin bir neçə regionu çiyələk istehsalı üzrə ixtisaslaşıb: burada bölgənin iqlimi və torpağın məhsuldarlığı əsas rol oynayır.

- Cəlilabad rayonu bu sahədə lider sayılır: Bazarın ilkin və kütləvi tələbatını məhz bu region təmin edir.

- Şəmkir və Tovuz rayonları: Müasir istixana komplekslərində intensiv texnologiyalarla becərilən çiyələyin məhsuldarlığı hektar başına orta hesabla 25-30 ton təşkil edib. Buradakı məhsullar daha çox ixrac yönümlüdü.

- Xaçmaz və Quba rayonları: Digər regionlara nisbətən məhsul bazara bir qədər gec çıxsa da, yerli şirin çiyələk növlərinin məhsuldarlığı stabil qalıb.

Bəs kiloqram və topdansatış qiymətləri üzrə tələb və təklif necə dəyişir?

V.Rəhimovun sözlərinə görə, bu məsələdə də mövsümün əvvəli və sonunu ayrıca nəzərdən keçirmək lazımdı: “Kiloqramla topdansatışda iyun-iyul aylarında birbaşa sahədən alış zamanı qiymət 1.50 - 2.00 AZN arasında dəyişib. İri şəhərlərin topdansatış bazarlarında isə, məsələn, "Meyvəli" bazarında, qiymət 2.00 - 2.50 AZN təşkil edib. Tonla topdansatışda da böyük həcmdə, yəni ixrac və ya emal müəssisələri üçün satış zamanı 1 ton çiyələyin qiyməti mövsümün pik vaxtında 1,500 - 2,000 AZN aralığında dəyişib. Aprel ayında isə bu göstərici 4,500 - 5,000 AZN civarında olub”.

Ekspert çiyələk biznesinin gəlirlilik və xərclər baxımından təhlil aparıldıqda faydalı olduğunu da əlavə edir: “Ümumiyyətlə, normal bazar münasibətlərinin fonunda bu sahədə yüksək gəlir əldə olunması mümkündü. Sadəcə, fors-major halları, təbiət hadisələri və s. istisna edilməklə, yarana bilən istənilən süni əngəllər bu bazarı çökdürə bilər. Çünki meyvə olaraq çiyələk tez xarab olan, dadını və rəngini asanlıqla dəyişən məhsuldu”.

Yeri gəlmişkən, açıq sahədə 1 hektar çiyələk təsərrüfatının qurulmasının, idarə edilməsinin təxmini maliyyə modelini hazırlasaq, bu gəlir sonda 28 min manata qədər yüksələ bilər:

Xərc / Gəlir Maddəsi	Təxmini Məbləğ (1 Hektar üçün)	Qeyd
İlkin İnvestisiya	12,000 - 15,000 AZN	Şitillərin alınması, damlama suvarma sistemi, aqroteks plyonka
Cari Mövsümi Xərclər	5,000 - 7,000 AZN	Gübrələr, dərmanlar, suvarma və işçi qüvvəsi (yığım xərcləri)
Orta Məhsuldarlıq	20 - 25 Ton / Hektar	Aqrotexniki qulluqdan asılı olaraq dəyişir
Ümumi Gəlir	40,000 - 50,000 AZN	Orta topdansatış qiyməti 2.00 AZN-dən hesablandıqda
Xalis Mənfəət	20,000 - 28,000 AZN	İlk ildən sonra quraşdırma xərcləri azaldığı üçün mənfəət artır