00:00 11 iyul 2026

Avropa Türkiyədən qorxmağa başlayır? - TƏHLİL

Avropa Türkiyədən qorxmağa başlayır? - TƏHLİL

SİYASƏT

20.05.2026, 11:06

Türkiyənin raket proqramı artıq texniki mövzu deyil. Bu məsələ Avropada getdikcə daha çox siyasi və təhlükəsizlik prizmasından müzakirə olunur.

Sual isə açıqdır: Avropa doğrudanmı Türkiyədən qorxmağa başlayır, yoxsa bu sadəcə şişirdilmiş təəssüratdır?

Qərb analitiklərinin mövqeyi birmənalı deyil, amma ortaq xətt var — Türkiyə artıq əvvəlki Türkiyə deyil.

Carnegie Endowment for International Peace ekspertləri qeyd edir ki, Ankaranın müdafiə sənayesində əldə etdiyi uğurlar “strateji muxtariyyət kursunun nəticəsidir”. Bu isə o deməkdir ki, Türkiyə artıq NATO daxilində belə tam idarə olunan tərəfdaş olmaq istəmir.

Bu dəyişiklik Avropanı narahat edən əsas məqamdır.

International Institute for Strategic Studies isə daha açıq danışır: Türkiyənin uzaqmənzilli raket proqramları regionda güc balansını dəyişə bilər. Bu isə avtomatik olaraq Avropanın cənub sərhədlərində yeni risklər yaradır.

Burada məsələ təkcə Tayfun kimi raketlərin mənzili deyil.

Türkiyənin raket proqramı artıq konkret nəticələr verir. “Tayfun” ballistik raketi 500+ km mənzilə malikdir və bu, Türkiyəni regional gücdən strateji oyunçu kateqoriyasına yaxınlaşdırır. Bundan başqa, “Bora” operativ-taktiki raket sistemi (təxminən 280 km), “Atmaca” gəmi əleyhinə raket, “SOM” qanadlı raketlər və yüksək dəqiqlikli zərbə sistemləri Türkiyənin arsenalını ciddi şəkildə genişləndirib.

Ən vacib məqam isə budur: Türkiyə təkcə raket istehsal etmir, eyni zamanda bu sistemləri pilotsuz uçuş aparatları, kəşfiyyat texnologiyaları və zərbə platformaları ilə inteqrasiya edir. Yəni ortada artıq sadə silahlanma yox, kompleks və müasir müharibə ekosistemi var.

Məsələ ondadır ki, Türkiyə:

öz raketini istehsal edir

öz texnologiyasını qurur

və ən əsası, bu gücdən siyasi alət kimi istifadə edə bilər

RAND Corporation analitikləri bu prosesi belə təsvir edir: Türkiyənin hərbi müstəqilliyi Qərb üçün “idarə olunması çətin tərəfdaş” fenomeni yaradır.

Bu, artıq çox ciddi siqnaldır. Çünki NATO-nun məntiqi sadədir: texnologiya mərkəzdə olur, periferiyada isə istifadəçilər. Türkiyə isə bu modeli pozur. O, həm istifadəçi, həm istehsalçı, həm də oyun qurucu olmaq istəyir.

Bu isə Brüsseldə və Berlində suallar doğurur. European Council on Foreign Relations bildirir ki, Türkiyə müdafiə sahəsində qazandığı müstəqilliyi xarici siyasətdə daha sərt və daha az kompromisli mövqe ilə tamamlayır.

Bu artıq qorxuya yaxın narahatlıqdır. Amma eyni zamanda başqa bir reallıq da var.

Stockholm International Peace Research Institute məlumatlarına görə, Türkiyə silah ixracında sürətlə yüksəlir və bəzi Avropa ölkələri üçün alternativ tədarükçü kimi görünür.

Yəni paradoks yaranır: Avropa Türkiyədən ehtiyat edir

amma eyni zamanda onun texnologiyasını izləyir və bəzi hallarda maraq göstərir

Bu, klassik “qorxu + ehtiyac” modelidir.

Ən böyük dəyişiklik isə psixoloji səviyyədədir.

Əvvəllər Türkiyə: “silah alan NATO ölkəsi” idi.

İndi isə: “öz hərbi gücünü quran və ixrac edən aktor”dur.

Tarix göstərir ki, müstəqil raket proqramına sahib ölkələr zamanla daha iddialı geosiyasi davranış sərgiləyir. Avropa da məhz bu ehtimaldan narahatdır.

Amma açıq demək lazımdır: Avropa hələ Türkiyədən qorxmur. Amma artıq onu ciddi şəkildə hesablamağa başlayıb.

Və tarix göstərir ki, böyük güclər qorxmağa başlamazdan əvvəl — hesablayırlar.

Bu isə o deməkdir ki, məsələ artıq “Türkiyə nə edir?” sualı deyil. Əsas sual budur: Avropa buna necə cavab verəcək?

Elbəyi Həsənli. Sürix

MİA.AZ

Dİgər xəbərlər

12 milyon manatlıq qalmaqal - Kəmaləddin Heydərovun oğlu məhkəmədə ifadə verdi

10.07.2026, 19:19

12 milyon manatlıq qalmaqal - Kəmaləddin Heydərovun oğlu məhkəmədə ifadə verdi
Milli Məclisin növbəti iclası bu tarixdə keçiriləcək (YENİLƏNİB)

10.07.2026, 18:58

Milli Məclisin növbəti iclası bu tarixdə keçiriləcək (YENİLƏNİB)
Özgür Özəl bu tarixdə partiyasını elan edir - \"Yeni təşkilata  azı 100 deputat qatılacaq”

10.07.2026, 18:08

Özgür Özəl bu tarixdə partiyasını elan edir - "Yeni təşkilata azı 100 deputat qatılacaq”
Rəsmi Moskvadan Türkiyənin S-400-ləri 3-cü ölkəyə satma planı barədə - AÇIQLAMA

10.07.2026, 15:55

Rəsmi Moskvadan Türkiyənin S-400-ləri 3-cü ölkəyə satma planı barədə - AÇIQLAMA
Macarıstanın baş naziri elə müqayisə apardı ki…  - FOTOLAR

10.07.2026, 12:57

Macarıstanın baş naziri elə müqayisə apardı ki… - FOTOLAR
Yunanıstanın Baş nazirinə “Mehtər marşı\" sürprizi... - TƏHLİL

10.07.2026, 12:26

Yunanıstanın Baş nazirinə “Mehtər marşı" sürprizi... - TƏHLİL
Zakir Həsənov Selçuk Bayraktarla bir arada - Nələr müzakirə olunub? + FOTOLAR

10.07.2026, 10:07

Zakir Həsənov Selçuk Bayraktarla bir arada - Nələr müzakirə olunub? + FOTOLAR
Səlcuq Bayraktar Bakıda - Vüqar Mustafayevlə görüş olub

09.07.2026, 19:40

Səlcuq Bayraktar Bakıda - Vüqar Mustafayevlə görüş olub
QHT işi: Nərgiz Muxtarovaya hökm oxundu

09.07.2026, 17:47

QHT işi: Nərgiz Muxtarovaya hökm oxundu
Rəsmi Moskva: “Əgər NATO strateqləri bir anlıq dayanıb düşünsəydilər...\"

09.07.2026, 13:47

Rəsmi Moskva: “Əgər NATO strateqləri bir anlıq dayanıb düşünsəydilər..."
\"O vaxt MTN-dəki səlahiyyətlərindən istifadə edən Mövlam Şıxəliyev...\" - YAP-ın keçmiş təşkilat sədri restoran qalmaqalından danışdı

09.07.2026, 12:57

"O vaxt MTN-dəki səlahiyyətlərindən istifadə edən Mövlam Şıxəliyev..." - YAP-ın keçmiş təşkilat sədri restoran qalmaqalından danışdı
\"Ermənistanla sərhədlərin delimitasiyası işində müsbət proseslər var\" - \"Zəngəzur dəhlizinin Ermənistandan keçən hissəsində  işlər gedir\" (YENİLƏNİB)

09.07.2026, 10:09

"Ermənistanla sərhədlərin delimitasiyası işində müsbət proseslər var" - "Zəngəzur dəhlizinin Ermənistandan keçən hissəsində işlər gedir" (YENİLƏNİB)

SON XƏBƏRLƏR

BÜTÜN XƏBƏRLƏR