Qərb ölkələri Azərbaycan hakimiyyətinə qarşı təzyiqləri artırmaqdadır. Hakimiyyət mümkün qədər geri çəkilməsə də, artıq Azərbaycanın ABŞ-ın növbəti təklifini dəstəkləməyə, "Açıq Hökumət" Tərəfdaşlığına qoşulmağa hazırlaşdığı bildirilir. Xatırladaq ki, bu ilin iyul ayında Vaşinqtonda təqdimat mərasimi keçirilən "Açıq Hökumət" Tərəfdaşlığı şəffaflığın artırılmasını, vətəndaşların iştirakının gücləndirilməsini, korrupsiya ilə mübarizədə yeni texnologiyalardan istifadəni nəzərdə tutur. Bəs, Azərbaycan bu tərəfdaşlığa qoşularaq, korrupsiya və rüşvətlə vidalaşıb, şəffaflığın artırılmasına nail ola bilərmi? Bu və ya digər suallarımızı cavablandıran Azərbaycan Demokrat Partiyasının sədri Sərdar Cəlaloğlu hakimiyyətin öz xoşu ilə buna gedəcəyinə inanmır. - Mən düşünmürəm ki, Azərbaycan hakimiyyəti belə bir addım atsın və "Açıq Hökumət" deyilən bu modelə keçid etsin. Ona görə ki, bu cür rejimə keçmək bu hakimiyyətin idarəetmə prinsipnə tamamiylə ziddir. Bu hakimiyyətin idarəetməsində şəffaflıq, ictimai nəzarət, korrupsiya və rüşvətsiz bir mühit mümkün deyil. Əgər belə bir modelə keçid etməli olsalar, faktiki olaraq, indiki idarəetmənin köklü dəyişilməsi labüd olar. Bu isə hakimiyyətin özü üçün çox ciddi problemlər yarada bilər. Azərbaycanın indiki idarəetməsi korrupsiyaya, özbaşınalığa, qapalılığa, ictimaiyyətdən təcrid olunmaya köklənib. Əslində bu hakimiyyət bu prinsiplərdən başqa idarəetməni bilmir. Bu mənada bacara bilməyəcəkləri, daha doğrusu, istəməyəcəkləri modelə keçid bir qədər inandırıcı görünmür. - Axı, bu tələb ABŞ-dan gəlib və hakimiyyətin də buna gedəcəyi bildirilir? - ABŞ tələb eləsə belə, bu hakimiyyətin demokratik ənənələrə söykənən idarəetmə prinsiplərinə əməl edəcəyi utopiyadır. Azərbaycan Avropa Şurasının və digər beynəlxalq təşkilatların tələb etdiyi məsələləri, üzərinə götürdüyü öhdəlikləri yerinə yetirməyib. İcra elədiyi məsələlərin nəticələri bir az da pis olub. Ona görə də bu təklifin ABŞ-dan gəlməsinin elə bir əhəmiyyəti yoxdur. Onsuz da hakimiyyət Qərbdən gələn bütün təzyiqlərə baxmayaraq, öz anti-demokratik siyasətini davam etdirir, insan haqlarının pozulması, normal mühitin yaradılması, sərbəst toplaşmaq azadlığının təmin olunması məsələlərində hələ də öz bildiyini edir. Düşünürəm ki, bu da növbəti bir tələb olacaq və tələb kimi də qalacaq. - "Ərəb baharı"ndan sonra Qərbdən gələn təzyiqlər... - (Sözümüzü kəsərək) "Ərəb baharı" göstərdi ki, dünyada diktatura dövrü başa çatır. Bu gün bir çox ciddi hadisələr baş verir. Xüsusən də qlobal iqtisadi böhranın özünün, terrorizmin əsas səbəblərindən biri anti-demokratik rejimlər olduğuna görə, dünya səviyyəsində anti-demokratik rejimlərə bir hücum var. Bu hücumun nə dərəcədə effektli, səmimi olacağını isə zaman göstərəcək. - Hazırda Qərb Azərbaycan hakimiyyətinə təzyiqləri xeyli artırıb, bu səbəbdən də okyabr ayından islahatlara start veriləcəyi bildirilir. Bu barədə nə deyə bilərsiniz? - Mən o fikirlərlə razı deyiləm ki, Qərb dövlətləri Azərbaycan hakimiyyətinə ciddi təzyiq göstərir. Əgər Qərb Azərbaycan hakimiyyətinə ciddi təzyiq göstərsəydi, burda çoxdan demokratikləşmə prosesi başlayardı. Ən azından ötən parlament seçkiləri 10 faiz demokratik keçirilərdi. Bu mənada, mən, hakimiyyətə qarşı təzyiqlərin olduğuna inanmıram... - Niyə ki, son aylar beynəlxalq təşkilatların hesabatlarında Azərbaycandakı anti-demokratik vəziyyət sərt şəkildə tənqid olunur, hatta islahatların başlamayacağı təqdirdə sanksiyaların işə düşə biləcəyi söylənilir. Sizcə, bunlar hakimiyyətə islahata getmək üçün yetərli təzyiq forması deyilmi? - Bəli, beynəlxalq təşkilatların, Qərb dövlətlərinin kifayət qədər gücü var və bu hakimiyyətə təsir imkanları da olduqca böyükdür. Əgər Qərb həqiqətən də Azərbaycanda vəziyyətin dəyişməsini istəyirsə, hakimiyyəti məcbur edib islahatlara start verə bilər. O zaman da Azərbaycanda vəziyyət dəyişəcək. - Hazırda bu iradəni indiki hakimiyyətdə görürsünüzmü? - Belə bir iradə yoxdur. Ona görə də deyirəm ki, hər hansı bir islahata gedilsə, bu, Qərbin təzyiqi ilə baş tutacaq. Özünə qalsa, hakimiyyətin islahat aparmaq potnsialı yoxdur, çünki bilirlər ki, aparılacaq ciddi islahat bunların sonu olacaq. - Bu gün hər kəs islahatların aparılmasını istəyir, amma konrket təklif verən yoxdur. Sizcə, islahata hardan başlamaq lazımdır? - Mən bu barədə böyük bir kitab yazmışam. Orda izah eləmişəm ki, avtoritar rejimlər, totalitar cəmiyyətlər necə əmələ gəlir və uzun ömürlü olur. Bunun birinci tərəfi islahatların aparılmasıdır. İslahatlar ya siyasi, ya iqtisadi, ya da hüquqi müstəvidə ayrı-ayrılıqda aparılır, nəticədə o ölkədə mütləq totalitarizm yaranır. Azərbaycanda bütün sahələrdə eyni anda islahatlara başlamaq lazımdır. Seçki sahəsində, iqtisadi və siyasi sahədə buna uyğun islahatlar aparılmalıdır. - Sərdar bəy, hakimiyyət islahatlara başlamalıdır, bəs bu arada müxalifət nə etməlidir? - Azərbaycan müxalifəti iqtidarın apardığı bu siyasətdə iştirak eləməlidir. Ona görə də biz siyasi dialoqun tərəfdarı kimi çıxış edirik ki, bu islahatların istiqaməti, ardıcıllığı, həyata keçirilməsində müxalifətdən tələb olunanları yerinə yetirə bilək. - Hakimiyyət nümayəndələri isə deyirlər ki, müxalifətin hansısa proqramı, təkliflər paketi yoxdur. - Müxalifətin nə proqramı olacaq? Mən də cavab olaraq deyirəm ki, hakimiyyətdə sənsən, sən də lazım olan işi görməlisən. Əgər proqramı mən hazırlayıb icra edəcəyəmsə, onda imkan ver, mən gəlim və gör ki, proqramı necə həyata keçirirlər... - Elə problemin kökündə də o dayanır ki, müxalifət hakimiyyətə "sən çəkil kənara, mən gəlib düzəldim",- deyir... - Xeyr. Problem ondan ibarətdir ki, Azərbaycanda iqtidarla müxalifət arasında səmimi əlaqələr yoxdur. Biz iqtidarı necə düşmən hesab ediriksə, iqtidar da bizi elə düşmən sayır. Halbuki demokratiyada siyasi tərəflər bir-biri ilə dost olmalıdır. Şəxsən müxalifət olaraq mən dostluq əlimi hakimiyyətə uzatmağa hazıram. - Sonuncu parlament seçkilərindən sonra müxalifət yeni bir sferaya keçə bilmir. ?iyə hələlik yerinizdə sayırsınız? - AXCP ilə Müsavatın tutduğu mövqeyə görə yeni müstəviyə keçə bilmirik. AXCP ilə Müsavat müxalifəti inhisara almaq, qrup maraqlarını ümumi maraqlardan üstün tutmaq, təşəbbüskar kimi çıxış etmək üçün müxalifətin daha geniş çərçivədə birləşməsinə imkan vermir. Buna görə də müxalifətin ümumi birliyi alınmır və bütün problemlər bundan qaynaqlanır. - Axı, bu iki partiyalardan başqa da xeyli müxalifət partiyası var? - Digər müxalifət partiyaları bu iki partiyasız demək olar ki, tam müxalifət deyil. Yəni, digərləri bir araya gələndə AXCP ilə Müsavatın kənarda durması ümumi birlik görüntüsünü pozur. - "8-lər"in yaranması istiqamətində səy göstərirsiniz, bir nəticə varmı? - O istiqamətdə müzakirələr davam edir. Düzdür, ortalıqda bir şey yoxdur, ancaq hansısa formada birliyin baş tutması üçün müzakirələr davam etdirilir. - Niyə ortalıqda bir şey yoxdur? - Ona görə ki, bizim məqsədimiz 8 partiyanı birləşdirməkdir. Əgər bu alınmırsa, 6 partiya birləşəcəksə, onda bu birləşmənin hədəfi artıq müxalifətin vahid güc mərkəzinin yaradılmasına xidmət etməyəcək. 6 partiyanın birliyi yaradılacaqsa, onda siyasi məqsəd olmalıdır, hələlik o məqsəd ortada deyil. Qarşıdan prezident seçkiləri gəlir, bu məsələdə də fərqli mövqedəyik. - Sizin 6 partiya birliyinin yaradılması, 2013 seçkilərinə hesablanan vahid namizədin müəyyənləşdirilməsi ilə bağlı təklifiniz var idi. Birlik alınmırsa, vahid namizəd necə müəyyənləşəcək? - Qarşıdan prezident seçkiləri gəlir. Dediyim də odur ki, əgər prezident seçkilərinə indeksləşmiş birlik yaradılacaqsa, orda vahid namizəd, kölgə kabineti və s. kimi məsələlər konkret şəkildə həll olunmalıdır. Biz bu məsələləri qaldıranda dostlarımızın çoxu dedi ki, buna hazır deyilik. Bu da o deməkdir ki, prezident seçkilərinə indeksləşmiş birlik yaratmaq mümkünsüzdür. Hesab edirəm ki, vahid namizəd məsələsi mütləq gündəmə gəlməlidir. Yaxın Şərq ölkələrində gedən hadisələr göstərdi ki, hətta inqilablar olsa belə, iqtilabdan sonrakı situasiyanın islahatlar prosesinə keçməsi üçün ölkədə müxalifətin vahid güc mərkəzinə çevriliməsi, vahid liderin olması, vahid istiqamətin seçilməsi vacibdir. Bu yalınz inkişaf etmiş dövlətlərdə vacib deyil ki, vahid namizəd, yaxud vahid qüvvə olsun. - Məsələ ondadır ki, vahid namizəd məsələsi bizdə həmişə əks-reaksiya verir... - Ona görə əks-reaksiya verir ki, ölkədə siyasi inkişaf, siyasi mədəniyyət yoxdur, qalmışıq 90-cı illərdə. İkinci səbəb isə qrup maraqları ilə bağlıdır. Bəziləri elə düşünür ki, müxalifətin geniş birliyində olarsa, az şey alacaq, təkbaşına gedəndə daha çox qazana bilər. Ona görə də ümumi birliyin əleyhinə çıxırlar. ?əticə isə ondan ibarətdir ki, birlik olmadığı üçün heç nə alınmır. Hər halda siz deyən təzyiqlər olsa, Azərbaycanda siyasi proseslər başlasa, müxalifətin özünə də çox ciddi təzyiqlər olacaq və müxalifətin gözündəki neqativ hallar aradan qalxacaq. Yəni, Azərbaycanda siyasi inkişaf üçün yalnız iqtidara təzyiq kifayət deyil. Müxalifətin özünə də təzyiq olmalıdır ki, uzun müddətdir ayrıldığı demokratik platformaya qayıtsın. - Sərdar bəy, müxalifətin də, hakimiyyətin də hazırkı vəziyyətinə toxundunuz. Bəs cəmiyyət hazırda hansı vəziyyətdədir, qeyd olunan dəyişikliklərdə iştirak etməyə hazırdırmı? - Cəmiyyətin vəziyyəti heç də ürəkaçan deyil. Kommunist Partiyasının dövründə olan durğunluq müstəqil Azərbaycanın dövründə də davam edir. Bəziləri müxalifəti günahlandırır, amma yanılırlar. İqtidar düzgün siyasət aparsın, cəmiyyəti durğunluqdan çıxarsın. Siyasi, hüquqi, iqtisadi inkişaf olsun, dünya dövlətləri burdakı vəziyyəti bəyənsin. Bu gün bir dənə də ağ siyahıda adımız yoxdur, amma qara siyahılara başçılıq edirik. Bunun müxalifətə nə aidiyyatı var? Bunların hamısı dövlətin idarəetmə prinsipləri nəticəsində korlanıb, müxalifətin zəifliyi, yaxud hərəkətsizliyi ilə bağlı deyil. Bəli, müxalifətin vahid güc mərkəzi yaratmaması, vahid mövqedən çıxış etməməsi zaman-zaman belə konyukturalara gətirib çıxarır ki, bu da iqtidarın əlinə oynayır. - Payızdan kütləvi etiraz aksiyalarına start veriləcəyi ilə bağlı fikirlər səslənir. Siz nə düşünürsünüz, mitinqlərlə hansısa nəticə əldə etmək mümkündürmü? - Yaxın Şərq hadisələri də göstərdi ki, siyasi hakimiyyətin dəyişilməsi yalnız mitinqlərlə mümkün deyil. Yəni, xarici təzyiq olmalıdır, xalq özü kifayət qədər aktivləşməlidir, ondan sonra müxalifət aksiyaları təşkil eləməlidir. Biz hazırda bu yöndə iş aparırıq. Sizin məndən müsahibə götürməyiniz, mənim danışmağım da elə bir fəaliyyət formasıdır. Xalq özü ilk növbədə sosial-iqtisadi vəziyyətindən narazılıq ifadə etmək dərəcədə aktivləşməlidir, biz onu təşkil eləməliyik, beynəlxalq ictimaiyyət təzyiq eləməlidir, iqtidar müəyyən addımlar atmalıdır ki, bu proses Azərbaycanda buzun yerindən tərpənməsinə səbəb olsun. Bu, bir saat sonra da, 5 il sonra da baş verə bilər. Bizə də məlumdur ki, sosial narazılıq artmaqdadır, bu da aktivliyin yaranmasına, dəyişikliklərə köklənmiş mübarizənin başlanmasına gətirib çıxaracaq.