Özünü tanımayanlar və “virtual anarxist” eksperimenti haqqında düşüncələr

26-03-2018 [14:14]

Əliməmməd Nuriyev,

Konstitusiya Arashdirmalar Fondunun rəhbəri

***

"Fərdə, yaxud cəmiyyətə birbaşa ziyan gətirən, yaxud onlar üçün özündə birbaşa ziyan təhlükəsi daşıyan hər şey fərdi azadlıqlar dairəsindən çıxarılmalı mənəviyyat və ya qanun dairəsinə aid edilməlidir”.

Son vaxtlar Avropa liberalizminin paytaxtlarından səslənən küfr, söyüş və təhqirlərə qulaq kəsilərkən elə liberalizmin atalarından hesab edilən Con Stüart Milin bu sözlərini xatırlamaya bilmirəm.

C.Mill hələ 1859-cu ildə özünün liberalların ayəsinə çevrilən "Azadlıq haqqında” essesində bu barədə yazırdı. Avropaya sığınmış bir qrup özünü siyasi mühacir adlandıran şəxsin Azərbaycanda dövlət başçısına, siyasi rəhbərlikdə təmsil olunan şəxslərə, ayri-ayrı siyasətçilərə, jurnalistlərə, ictimai fəallara və onların ailə üzvlərinin ünvanına səsləndirdikləri hədyanlara müxtəlif bəhanələrlə, yaxud susmaqla haqq qazandırmağa çalışanlara onlarn vəsf etdikləri liberalzm bütlərindən Milin bu fikirlərini bir daha oxumağı tövsiyyə edirik. Doğurdanmı hələ özünü tanımayan, yaxud özünü tapmayan, bəlkə də, Avropanın "ifrat azadlığı”nda özünü itirən iki cüt -bir tək növcavanın və uğursuz "hüquq müdafiəçi”sinin təhqirlərinə dözməliyik?

Sual ritorikdir və özünü tanımayan bu cavanlara Azərbaycanın cəmiyyətinin ən azı düşünən hissəsinin onlar haqqında fikirlərini öyrənmək imkanı verməliyik. Azərbaycan cəmiyyəti, az-çox normal mühakimə qabiliyyətinə malik insanlar bu şəxslərin şəxsiyyəti, baxışları, dəyərləri haqqında elə onların işlətdiyi sözlər, ifadələr konteksitində fikir yürüdürlər. Unitazı tribuna, tualeti dəyimi masa zalı, klounluğu, təlxəkliyi, vulqarlığı, siyasi natiqlik, ekran, displey, kamera qarşısında söyüş söyməyi cəsurluq bilənlərlə başqa necə qiymət vermək olar?

İlk vaxtlar Avropada belə, özünü hələ tapa bilməyən növcavanlar və ağılsızlığı nə yaşı, nə də başı ilə ölçülə bilməyən uğursuz "hüquq-müdafiəçisi”nin çıxışlarına ən müxtəlif səbəblərdən yarana biləcək hirsin-hikkənin görsənişi kimi baxmaq olardı. Subyektiv qəzəbin innovativ ifadə forması kimi. Hətta dözmək, başa düşmək, bağışlamaq da olardı. Amma proseslərin sonrakı inkişafı göstərdi ki, ilk vaxtlar bir neçə gəncin ekstravaqant etiraz manerası təsiri bağışlayan bütün hərəkət və əməllər bütövlükdə Azərbaycana, milli dəyər və əxlaq normalarına qarşı çox dəqiqlikə düşünülmüş, addım-addım planlaşdırılan, pedantcasına həyata keçirilən "səlib yürüşüdür”. Məqsəd özlərinin ifadə etdiyi kimi guya "Azərbaycanda inqlab etmək”, yaxud "inqlabi situasiya yaratmaq”dır. Bu "səlib yürüşü”nün sponsor və təşkilatçıları üçün dahi Makiavellidən sonra müzakirə olunan "məqsəd vasitəyə haqq qazandırmalıdırmı?” -dilemmasının cavabı aydındır. Onlar icraçılar üçün yalnız bir "qızıl qayda” qoyublar- "Müqəddəs heç nə yoxudur”. İcraçıların bütün dəsti-xətti məhz bu prinsipə söykənir. Siyasi mübarizə üsulları, siyasi mədəniyyət, siyasət və əxlaq, siyasi satiranın siyasi mübarizədə rolu ilə bağlı hər hansı mükalimə və müzakirəni tamamilə rədd edilməsi, buna cəhd edənləri birbaşa nişan almaqla söymək də bu tapşırıqdan irəli gəlir. Bu icraçılar bəlkə də özləri də fərinqə varıblar ki, onlardan zombi kimi istifadə olunur və yaxud hansısa qüvvələrin "unversal virtual əsgər”, "virtual anarxist” yetişdirilməsi eksperimentinin qurbanıdılar. Ola bilsin ki, özləri üçün artıq çıxış yolu görmürlər, ona görə tarana gedir, kamikadzelik edirlər. Çünki bəlkə də, anlayıblar ki, "şeytanla müqavilə əbədi bağlanır”, xüsusən "yaşıl şeytanla müqavilə” pozula bilməz. Bəlkə də, çıxış yolu axtarmırlar...Zombi olmaq elə onların öz seçmidir?

Müasir informasiya-kommunikasiya texnologiyaları 19-cu əsr anarxizm, inqilabi terrorizm ideyalarının virtual məkanda hədəf ölkələrə, hökumət və siyasi liderlərə qarşı innovativ üsullarla tətbqinə imkan yaradıb. Bizim bu Avropa paytaxtlarının tualet və zibilliklərində eşələnməklə, siyasi mübarizə apardığını elan edən başıbəlalı, özünü tanımayanlar bilməzlər. Amma onların sponsorları və rejissorları çox yaxşı bilir. 1869-cu ildə Cenevrədə Neçayevin "İnqilabçının katexisizi” adlı əsəri çap olunur. Əsərdə inqilabçının rəhbər tutmalı olduğu prinsiplər və baxışlar yer alıb. 4-cü bənddə qeyd olunur ki, "O, (inqilabçı) ictimai rəyə nifrət edir. İndiki ictimai əxalqın bütün təzahür formalarına nifrətlə yanaşır. Ona mane olan hər şey əxlaqa ziddir və cinayətdir”. Bu özünü tapmayan şəxslər bilsinlər ki, onlar hələ 149 il əvvəl dərc olunan rəhbərliyə əsasən idarə olunurlar. Onlardan milli əxalqımızı, dəyərlər sistemimizi, biz sözlərə bizi-biz edən dəylərimizi sarıstmaq, dağıtmaq, milli təhlükəsizliyimizə təhdidlər yaratmaq üçün "Katexisiz”də qeyd edilən kimi istifadə olunur. Onu da qeyd edək ki, az sonra Neçayevin və digər "inqilabı makiavelliçilər”-in yazdığı bu qaydaları bolşeviklər əsas götürdülər. Onların inqilabı isə bütün bəşəriyyət, ayırca bizim xalqımız üçün çox dəhşətlər gətirdi. Bolşevik inqilabının sponsorlarından biri isə o zamankı Almaniya hakim dairələri idi...

Siyasi satira tənqidi təfəkkürün formalaşmasında spesifik rol oynayaraq ictiamai-siyasi proseslərin obyektiv dərk olunasına böyük töhfə verir. Bu baxımdan siyasi satira obrazlar və simvollar vasitəsilə tənqidi mühakimələrin daha geniş kütlələrə çatıdırılmasını təmin edir. Müasir siyasi mübarizə prkatikasında da geniş yayılıb və effektiv istifadə olunur. Amma siyasi satira Qərb ölkələrinin praktikasında heç vaxt siyasətçilərə münasibətdə şərəf və ləyaqətin alçaldılması üsulu kimi istifadə olunmur. Oluna bilməz. Siyasətçilərin siyasi kimliyi tənqid olunur. Bu başıbəlalı "zombiboy”ların istinad etdiyi Qərb siyasi satira praktikası məhz siyasi kimliyin tənqid olunmasına köklənir. Bunların əsası hələ Qədim Yunanıstan siyasi praktikasına gedən, Böyük Fransa İnqilabında cilalanan siyasi satiranın böyük irsindən öyrəndikləri isə unitaz və zibillikdə eşələnmək olub.

Təəssüf və min təəssüf ki, Volterin, Hötenin, Hegelin vətəni olan ölkələrindən belə küfrlər səslənir və Azərbaycan dövləti, onun atributları, milli əxlaq dəyərlərimiz hədəf alınır. Min təəssüf ki, liberal, demokratik Avropa ölkələrinin paytaxtlarında buna dözümlü yanaşırlar. Görən bu təmkin doğurdanmı söz və fikir azadlığına hörmətdən qaynaqlanır? Görəsən, Yunanıstanda iqtisadi böhran baş verdiyi zamanlarda, 3-4 il əvvəl Almaniya siyasi rəhbərliyinin ünvanına azərbaycanlı mühacirlərin söyüşlərinin heç yüzdə biri qədər olmayan tənqidlər və satirik fikirlər səslənəndə rəsmi Berlin bütün Avropanı niyə silkələyirdi və Afina hədələnirdi? Bu sual da ritorikdir və sadəcə Avropa ölkələri də dəfərlərlə sübut ediblər ki, Makiavellinin fikirlərini çox yaxşı mənimsəyiblər. C.Millin ifadə azadlığı barədə dediklərini isə xüsusən son zamanlar fərqli interpretasiya edirlər. Azərbaycan da, bizlər də gərək bunu nəzərə alaq...

Mia.az

Digər xəbərlər

İRANLA BAĞLI BƏZİ QEYDLƏR - Fazil Mustafa yazır

Bütün hallarda düzgün kadr seçimi ilkin şərtdir... - VAHİD TAĞIYEV YAZIR

Mən Cəbrayıldayam, sən haradasan? - Paşinyana sual

Qorunan və qorunmayan ləyaqət!

Qarışan İran və ya yolu kəsilən Türkiyə... - ELXAN ŞÜKÜRLÜ YAZIR

Venesuelanın Çinə təxminən 12 milyard dollar borcu və... - Elxan Şahinoğlu yazır

Gecikmiş qisas və ya klanların “taxt oyunları”...

Qazsız bayram, süni intellekt əsaslı çökən sistem və ötürülən məsuliyyət... - Osman GÜNDÜZ YAZIR

"Hörmətli DGK, rüşvət, korrupsiya vicdan məsələsi deyil" - Natiq Cəfərli yazır

Təhsilin əhəmiyyəti nədir? - İnsanlar bu həqiqəti nə qədər dərk edir?

Məktəb idarəçiliyində süni intellekt: liderlik üçün yeni imkanlar - VAHİD TAĞIYEV YAZIR

SÖZÜMÜZ İMZAMIZDIR! - Azərbaycanın sülh çağırışları

SON XƏBƏRLƏR

17:47 13.01.2026

PREZİDENT SAKİNLƏRƏ GÖRÜŞDÜ - FOTOLAR

17:43 13.01.2026

Qərb İran haqqında nə deyirdi, indi nə deyir və niyə? - TƏHLİL

17:28 13.01.2026

Prezident İlham Əliyev Tərtər və Ağdərədə - FOTOLAR (Yenilənib)

17:23 13.01.2026

"ARB" kanalının yayımı 3 saatlıq dayandırılacaq - Səbəb

17:20 13.01.2026

Azərbaycan və İtaliya XİN-ləri arasında siyasi məsləhətləşmə olub

17:08 13.01.2026

Xocalıda çoban saxlanılıb

17:00 13.01.2026

Dollar neçəyə olacaq? - Mərkəzi Bank yeni məzənnəni açıqladı

16:59 13.01.2026

Dövlət Nəzarəti Xidməti rəisinə müavin təyin olunub

16:48 13.01.2026

Sumqayıt avtobuslarına gediş haqqı artırılıb

16:38 13.01.2026

İcra başçısının müavininə məxsus torpaq sahəsi hərraca çıxarıldı

16:27 13.01.2026

General-mayor təqaüdə göndərilib

16:20 13.01.2026

3036 sənəd verdi, 941 nəfər növbəti mərhələyə buraxıldı - Məktəb direktoru postu uğrunda "döyüş" başlayır

16:16 13.01.2026

Bakıda 27 yaşlı şəxs 22 kq narkotiklə saxlanılıb

15:57 13.01.2026

İranda aksiyalarda ölənlərin sayı 2 mindən çoxdur - Tehran rejimi elə iddialar irəli sürür ki...

15:54 13.01.2026

“Rufo Gəncinski” saxlanılıb

15:45 13.01.2026

Ukraynanın müdafiə naziri vəzifədən azad edilib

15:24 13.01.2026

IDEA-nın təşəbbüsü ilə "Məsuliyyətli Ekoturizm Bələdçiliyi" üzrə təlim proqramı təşkil olunub

14:48 13.01.2026

“Birmarket”ə direktor təyin edilib

14:34 13.01.2026

İSTANBULDA PROKUROR QADIN HAKİMİ GÜLLƏLƏDİ - İclas salonunda

14:20 13.01.2026

Dövlət Neft Fondunun proqnozu fiasko ilə nəticələnib - Rəqəmlər

14:13 13.01.2026

Əkrəm İmamoğlu Ərdoğana təzminat ödəyəcək - Bu qədər...

13:57 13.01.2026

"Səbail" komandaya yeni oyunçu cəlb edib

13:25 13.01.2026

Baş katib: "Rusiya və Çin Arktika bölgəsində fəaliyyətlərini artırır"

13:11 13.01.2026

İranda hədəqədən çıxan aksiyalar: Təbrizdə meydanlar doludur, amma... - TƏHLİL

13:03 13.01.2026

Misir Mərdanov BDU-ya geri dönür - Ramiz Mehdiyevin arvadını əvəzləyəcək

12:54 13.01.2026

Təhdid imperiyası: Moskva niyə hamını hədələyir? - TƏHLİL

12:39 13.01.2026

Türkiyədə növbəti şok həbslər: məşhur aktyor Oktay Kaynarca, müğənni Emel Müftüoğlu... - Onlar narkotiklə tutuldu

12:28 13.01.2026

Sabah Bakıda sulu qar yağacaq

12:22 13.01.2026

Şagirdlərin elektron yerdəyişməsi yekunlaşır

12:09 13.01.2026

İngiltərə kuboku: "Hull City" "Çelsi"yə rəqib oldu

11:52 13.01.2026

Biznesmenin oğlu saxlanıldı - Şok ittihamla

11:45 13.01.2026

Azərbaycan nefti cüzi bahalaşdı

11:41 13.01.2026

Rektor özünə müşavir təyin etdi

11:30 13.01.2026

Rusiya Təhlükəsizlik Şurası: "Tramp tələsməsə, Qrenlandiya referendumla Rusiyaya qatıla bilər"

11:26 13.01.2026

"Təmiz Şəhər"də nöqsanlar üzə çıxdı - Palata yoxlamanın nəticəsini açıqladı

11:09 13.01.2026

Prokurorluq orqanlarında yeni qəbul edilən işçilər and içiblər

11:01 13.01.2026

Biləsuvarda zəlzələ olub

10:55 13.01.2026

Vaqif Allahverdiyevə ittiham elan olunub

10:47 13.01.2026

“Xalq Sığorta”, AtaSığorta... - Bu sığorta şirkətlərindən şikayətlər pik həddə çatıb + CƏDVƏL

10:27 13.01.2026

Ev kirayə verənlərin nəzərinə: cərimə 5 dəfə artırılıb

10:25 13.01.2026

Bakda 52 yaşlı şəxs 7 kq narkotik vasitə ilə tutulub - VİDEO

10:18 13.01.2026

"Bakı Metropoliteni" QSC-də yoxlama: pozuntular aşkara çıxarıldı

10:14 13.01.2026

Əhaliyə hava şəraiti ilə bağlı xəbərdarlıq edilib

10:04 13.01.2026

Məmur olmaq istəyən 1500 nəfər imtahan verəcək - Bu tarixdə

09:58 13.01.2026

Ali Məhkəmə müflis bankların ödəmə tapşırıqları barədə vahid qərar verdi - DETALLAR

09:54 13.01.2026

İranda aksiyalarda ölənlərin sayı artıb - 133 polis, 505 etirazçı...

09:47 13.01.2026

“Mənsimov işi”nin gizlinləri: Neft maqnatı və onun "media qolu" iş adamını niyə "qaralayıb"?

09:23 13.01.2026

"İranı dərhal tərk edin" - ABŞ-dan vətəndaşlarına xəbərdarlıq

09:12 13.01.2026

Xəzər Universitetinin nümayəndə heyəti Ankaraya işgüzar səfər edib - Çoxsaylı görüş və razılaşmalar olub (FOTOLAR)

09:03 13.01.2026

Ağ Ev sözçüsü İrana hücum planının masada olduğunu deyir: "Bunu Tehran rejimindən yaxşı da heç kim bilmir"

DAVAMINI OXU