00:00 10 sentyabr 2026

Azərbaycan–Ermənistan sülh sazişinin paraflanması: ötən bir il və siyasi iradə... -Təhlil

Azərbaycan–Ermənistan sülh sazişinin paraflanması: ötən bir il və siyasi iradə... -Təhlil

SİYASƏT

11.08.2026, 00:03

8 avqust 2025-ci ildə Vaşinqtonda Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyanın ABŞ Prezidenti Donald Trampın iştirakı və vasitəçiliyi ilə keçirdiyi görüş Azərbaycan–Ermənistan münasibətlərində mühüm siyasi mərhələnin başlanğıcı oldu. Görüşün əsas nəticələrindən biri iki ölkə arasında sülh sazişinin paraflanması idi. Görüşün yekununda İlham Əliyev, Donald Tramp və Nikol Paşinyan tərəfindən Birgə Bəyannamə imzalandı. Bir neçə gün sonra, avqustun 11-də Ermənistan Xarici İşlər Nazirliyi 17 maddədən ibarət paraflanmış sülh sazişinin tam mətnini yayımladı.

Bu hadisənin əhəmiyyətini yalnız diplomatik protokol çərçivəsində qiymətləndirmək düzgün olmazdı. Azərbaycan və Ermənistan arasında qarşıdurmanın tarixi XX əsrin sonlarından başlayaraq Cənubi Qafqazın siyasi sisteminə ciddi təsir göstərib. 1980-ci illərin sonlarından etibarən Qarabağ ətrafında başlayan qarşıdurma 1990-cı illərdə genişmiqyaslı müharibəyə, 2020-ci ildə isə İkinci Qarabağ müharibəsinə gətirib çıxardı. 2023-cü ildə Azərbaycanın Qarabağ üzərində suverenliyini tam bərpa etməsindən sonra isə regionda yeni siyasi reallıq formalaşdı. Buna görə də 2025-ci ildə Vaşinqtonda əldə edilən razılaşma əvvəlki atəşkəs mexanizmlərindən fərqli olaraq, münasibətləri hüquqi və siyasi baxımdan yeni mərhələyə keçirmək cəhdi kimi qiymətləndirilə bilər.

Sazişin əsas məqamlarından biri Azərbaycan və Ermənistan sərhədində üçüncü dövlətlərin qüvvələrinin yerləşdirilməməsi ilə bağlı razılaşmadır. Bu müddəa Cənubi Qafqazda xarici güclərin hərbi iştirakının gələcək perspektivinə birbaşa təsir göstərə biləcək siyasi mexanizm yaradır. Çünki Azərbaycan və Ermənistan arasında münasibətlər uzun illər yalnız iki ölkənin problemi olmayıb, eyni zamanda Rusiya, Türkiyə, İran, Avropa İttifaqı və ABŞ kimi müxtəlif aktorların maraqlarının kəsişdiyi geosiyasi məkana çevrilib. Saziş çərçivəsində yaranan mübahisələrin əvvəlcə birbaşa məsləhətləşmələr yolu ilə həll edilməsi, nəticə əldə olunmadıqda isə digər dinc vasitələrə müraciət edilməsi də tərəflərin gələcək münasibətlər üçün institusional mexanizm yaratmaq istəyini göstərir.

Vaşinqton görüşünün başqa mühüm tərəfi ABŞ-ın Cənubi Qafqazdakı rolunun nəzərəçarpacaq dərəcədə artmasıdır. Uzun illər ərzində Qarabağ məsələsinin əsas vasitəçilik formatlarından biri ATƏT-in Minsk qrupu olsa da, 2020-ci ildən sonra həmin mexanizmin siyasi əhəmiyyəti faktiki olaraq zəiflədi. Rusiya isə 2020-ci il müharibəsindən sonra regionda əsas vasitəçi mövqeyini qorumağa çalışsa da, Ukrayna müharibəsindən sonra Moskvanın Cənubi Qafqazdakı imkanları və təsir alətləri əvvəlki dövrlə müqayisədə dəyişdi. Bu şəraitdə ABŞ-ın prosesdə daha fəal iştirak etməsi təkcə Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh danışıqlarının nəticəsi deyil, həm də Cənubi Qafqazdakı geosiyasi balansın dəyişməsinin göstəricisidir.

Bu prosesin iqtisadi tərəfi də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Sülh yalnız siyasi münasibətlərin normallaşması demək deyil, eyni zamanda regionun nəqliyyat, enerji və logistika imkanlarının genişlənməsi üçün yeni şərait yaradır. Vaşinqton görüşündən sonra ABŞ şirkətlərinin regiona mümkün investisiyaları barədə səsləndirilən fikirlər göstərdi ki, Amerika üçün bu proses yalnız diplomatik uğur kimi deyil, həm də iqtisadi və strateji imkan kimi qiymətləndirilir. Xüsusilə Ermənistan ərazisindən keçəcək mümkün nəqliyyat marşrutları və regionun Şərq-Qərb bağlantısında rolunun artması Cənubi Qafqazın geosiyasi əhəmiyyətini daha da yüksəldə bilər.

Bununla yanaşı, burada mühüm hüquqi və siyasi fərqə diqqət yetirmək lazımdır. Sazişin paraflanması onun tam şəkildə imzalanması və qüvvəyə minməsi demək deyil. Paraflama tərəflərin mətn üzərində razılığa gəldiyini göstərir, lakin bundan sonra sənədin yekun imzalanması, daxili hüquqi prosedurlardan keçməsi və ratifikasiya olunması kimi mərhələlər qalır. Bu səbəbdən 8 avqust tarixi mühüm diplomatik hadisənin ildönümü olsa da, sülh prosesinin real nəticəsi yalnız sənədin hüquqi baxımdan tam qüvvəyə minməsi və onun müddəalarının praktik şəkildə həyata keçirilməsi ilə ölçülə bilər. 

Beynəlxalq reaksiyalar da hadisənin regional əhəmiyyətini göstərdi. ABŞ tərəfi razılaşmanı tarixi nailiyyət kimi qiymətləndirərkən, Avropa İttifaqı prosesi sülhə doğru həlledici addımlardan biri kimi dəyərləndirdi. Rusiya isə Vaşinqton görüşünə ümumilikdə müsbət yanaşsa da, prosesin ABŞ-ın iştirakı ilə aparılmasının Moskvanın Cənubi Qafqazdakı ənənəvi vasitəçi roluna təsir göstərməsi baxımından bu hadisəyə daha ehtiyatlı yanaşdı. Beləliklə, Azərbaycan–Ermənistan sülh prosesi artıq yalnız iki ölkənin münasibətlərindən ibarət məsələ deyil; bu proses ABŞ, Rusiya, Türkiyə, İran və Avropa İttifaqının Cənubi Qafqazdakı maraqlarının kəsişdiyi daha geniş geosiyasi mübarizənin bir hissəsinə çevrilib.

Siyasi elmlər baxımından 8 avqust 2025-ci ildə Vaşinqtonda baş verən hadisənin əsas əhəmiyyəti ondadır ki, Azərbaycan və Ermənistan münasibətlərində münaqişədən sonrakı dövrün institusional əsaslarının yaradılması istiqamətində ciddi addım atıldı. Lakin paraflanmış sənədi yekun sülh kimi təqdim etmək hələ tezdir. Əsl siyasi nəticə sənədin nə vaxt imzalanacağından, ratifikasiya prosesindən, sərhədlərin delimitasiyası və demarkasiyasından, nəqliyyat əlaqələrinin açılmasından və iki cəmiyyət arasında qarşılıqlı etimadın nə dərəcədə formalaşacağından asılı olacaq.

Bu baxımdan 8 avqustun ildönümü sadəcə Vaşinqtonda keçirilmiş bir görüşün xatırlanması deyil. Bu tarix Cənubi Qafqazda uzunmüddətli münaqişədən yeni regional siyasi düzənə keçidin simvolu kimi qiymətləndirilə bilər. Lakin bu yeni düzənin nə qədər davamlı olacağını müəyyən edən əsas amil paraflanmış sənədin özü deyil, onun siyasi iradə ilə həyata keçirilməsi olacaq. Azərbaycan, Ermənistan və regionda maraqları olan böyük güclər arasında maraq balansının necə formalaşacağı isə Cənubi Qafqazın gələcək təhlükəsizlik arxitekturasının əsas müəyyənedici amillərindən biri olaraq qalacaq.

Əlifağa Haxverdi

MİA.AZ

Dİgər xəbərlər

Özgür Özəldən Mənsur Yavaşla Ərdoğanın qapalı görüşünə - Reaksiya

Bugün, 00:12

Özgür Özəldən Mənsur Yavaşla Ərdoğanın qapalı görüşünə - Reaksiya
ƏRDOĞAN ELƏ SİYASİ GEDİŞ ELƏDİ Kİ... - Müxalifətin vahid namizədliyinə adı hallanan Yavaşla qapalı görüşdən ilk açıqlamalar (FOTO)

Bugün, 00:01

ƏRDOĞAN ELƏ SİYASİ GEDİŞ ELƏDİ Kİ... - Müxalifətin vahid namizədliyinə adı hallanan Yavaşla qapalı görüşdən ilk açıqlamalar (FOTO)
PUTİN-TRAMP DANIŞIĞINDAN SONRA BAKIYA ZƏNG və ya PAŞİNYANIN PARİSƏ TƏLƏSİK SƏFƏRİ: nə baş verir? (TƏHLİL)

09.09.2026, 18:44

PUTİN-TRAMP DANIŞIĞINDAN SONRA BAKIYA ZƏNG və ya PAŞİNYANIN PARİSƏ TƏLƏSİK SƏFƏRİ: nə baş verir? (TƏHLİL)
\"Əgər Bişkekdə müzakirə olunan sülh, ticarət və nəqliyyat layihələri real nəticələrə çevrilərsə...\" - TƏHLİL

09.09.2026, 18:05

"Əgər Bişkekdə müzakirə olunan sülh, ticarət və nəqliyyat layihələri real nəticələrə çevrilərsə..." - TƏHLİL
TÜRKİYƏNİN 3 NAZİRİNİN MÖBİL TELEFONUNA SIZMA CƏHDİ OLUB

09.09.2026, 16:01

TÜRKİYƏNİN 3 NAZİRİNİN MÖBİL TELEFONUNA SIZMA CƏHDİ OLUB
QHT işi: Qalib Bayramova hökm oxundu

09.09.2026, 15:24

QHT işi: Qalib Bayramova hökm oxundu
Ceyhun Bayramov: \"Ermənistanın konstitusiyasının dəyişdirilməsi mövzusunda mövqeyimiz dəyişməzdir\"

09.09.2026, 13:18

Ceyhun Bayramov: "Ermənistanın konstitusiyasının dəyişdirilməsi mövzusunda mövqeyimiz dəyişməzdir"
Yeni Partiyaya qatılan 6 deputat geri dönür?

09.09.2026, 10:49

Yeni Partiyaya qatılan 6 deputat geri dönür?
Suriyadan Türkyəyə qarşı qəzəb doğuran addım - \"Türk dili\" dərslikdən çıxarıldı, yerinə fransız dili salındı

09.09.2026, 09:19

Suriyadan Türkyəyə qarşı qəzəb doğuran addım - "Türk dili" dərslikdən çıxarıldı, yerinə fransız dili salındı
Türkiyədə yeni sorğu: hansı partiya öndədir?

09.09.2026, 09:03

Türkiyədə yeni sorğu: hansı partiya öndədir?
Elnur Məmmədov ABŞ-ın Ermənistandakı diplomatı ilə nəyi müzakirə edib? - AÇIQLAMA + FOTO

08.09.2026, 19:01

Elnur Məmmədov ABŞ-ın Ermənistandakı diplomatı ilə nəyi müzakirə edib? - AÇIQLAMA + FOTO
Anar Əsədlinin şikayətinə \"yox\" deyildi

08.09.2026, 16:25

Anar Əsədlinin şikayətinə "yox" deyildi

SON XƏBƏRLƏR

BÜTÜN XƏBƏRLƏR