Blogerlərin qaldığı otelə silahlı hücum oldu – Cangüdən öldürüldü (FOTO)

Kirayə qiymətləri və ya vergi siyasəti nəyi dəyişəcək?

Ərdoğandan CHP ilə bağlı daha bir mesaj: “Dünən qəhrəman elan etdikləri bu gün xain oldu”

“Kamal Kılıçdaroğlu İmamoğluna partiya liderliyi təklif edib” – Özgür Özəl gizlinləri açır

$\"İmtahandan uğurla keçən, lakin vakant vəzifələrə təyin oluna bilməyən xeyli gənc var\" - Deputat şəffaf olmayan dövlət qulluğundan danışdı$

"İmtahandan uğurla keçən, lakin vakant vəzifələrə təyin oluna bilməyən xeyli gənc var" - Deputat şəffaf olmayan dövlət qulluğundan danışdı

$\"Onlar artıq yardım alan insanlar deyil, öz torpağının, evinin və...\" - Zahidf Orucdan \"Məcburi köçkünlərin statusu haqqında” qanuna olunan dəyişikliyə şərh$

"Onlar artıq yardım alan insanlar deyil, öz torpağının, evinin və..." - Zahidf Orucdan "Məcburi köçkünlərin statusu haqqında” qanuna olunan dəyişikliyə şərh

$Əli Əhmədovun oğlu yeni vəzifəyə təyinat aldı - \"Bu gündən işə çıxıb\"$

Əli Əhmədovun oğlu yeni vəzifəyə təyinat aldı - "Bu gündən işə çıxıb"

Bakı Dövlət Universitetində məzun günü: rektor 156 min manat ayırdı

YAXŞI ALİM, YAXŞI İNSAN (“Mənim xatirələrim” silsiləsindən)

Ümit Karan azadlığa buraxıldı: “Keçmiş sevgilmin iftirası ilə tutuldum, həbsdə…”

Azərbaycan-Belarus Hökumətlərarası Komissiyanın növbəti iclası keçirilib - FOTOLAR

Gəncədə 36 yaşlı qadın bıçaqlanıb

Kirayə qiymətləri və ya vergi siyasəti nəyi dəyişəcək?

İQTİSADİYYAT

Bugün, 16:17

Vergi Məcəlləsinə edilən dəyişikliyə əsasən, 2026-cı ildən Azərbaycanda fiziki şəxslərin yaşayış sahələrini digər fiziki şəxslərə kirayəyə verməsindən əldə etdikləri gəlirlər üzrə vergi yükü azaldılıb.

Əvvəllər 14 faiz olan vergi dərəcısi 10 faizə endirilib. İlk baxışdan bu addım vətəndaşların xərclərinin azaldılmasına yönəlmiş vergi güzəşti kimi görünür. Lakin dəyişikliklər paketinə bütöv şəkildə baxdıqda aydın olur ki, hökumətin əsas hədəfi həm də kirayə bazarının daha geniş miqyasda rəsmiləşdirilməsidir.

Son illər Azərbaycanda daşınmaz əmlak bazarında ən sürətli böyüyən seqmentlərdən biri məhz kirayə mənzil sektorudur. Xüsusilə Bakı və ətraf ərazilərdə əhalinin artımı, regionlardan paytaxta miqrasiya, tələbə və əmək miqrasiyası kirayə mənzillərə tələbi artırıb. Bununla yanaşı, bazarın əhəmiyyətli hissəsi hələ də qeyri-rəsmi fəaliyyət göstərir və minlərlə kirayə müqaviləsi dövlət orqanlarında qeydiyyata alınmadan icra olunur. Məhz bu səbəbdən yeni vergi yanaşmasını fiskal güzəştlə yanaşı, davranış dəyişikliyi yaratmağa hesablanmış təşviq mexanizmi kimi qiymətləndirilə bilər. Vergi dərəcəsinin azaldılması ilə paralel olaraq qeydiyyatdan yayınmaya görə cərimələrin əhəmiyyətli dərəcədə artırılması diqqət çəkir. Bu yanaşma göstərir ki, dövlət gəlirləri gizlətməyin iqtisadi cəhətdən sərfəli olmamasına çalışır. Əslində, vergi siyasətində uzun illərdir tətbiq olunan beynəlxalq yanaşma bundan ibarətdir: aşağı vergi dərəcəsi müqabilində yüksək şəffaflıq tələb olunur. Dövlət hesab edir ki, vətəndaşların əhəmiyyətli hissəsi yüksək vergi yükündən çox, mürəkkəb qeydiyyat prosedurları və inzibati öhdəliklər səbəbindən fəaliyyətlərini rəsmiləşdirmirlər. Buna görə də bir tərəfdən vergi yükü azaldılır, digər tərəfdən nəzarət mexanizmləri gücləndirilir.

Ən maraqlı yeniliklərdən biri kirayə gəlirləri üzrə vergi agenti mexanizminin tətbiqidir. Bu mexanizm əslində Azərbaycanda peşəkar əmlak idarəetmə bazarının inkişafına təkan verə bilər. İnkişaf etmiş ölkələrdə kirayə mənzillərin əhəmiyyətli hissəsi fərdi qaydada deyil, idarəetmə şirkətləri vasitəsilə icarəyə verilir. Həmin şirkətlər müqavilələrin hazırlanması, ödənişlərin toplanması, vergilərin hesablanması və hüquqi prosedurları öz üzərinə götürür. Azərbaycanda da daşınmaz əmlak agentlikləri və proptech platformaları üçün yeni biznes imkanları yarana bilər. Nəticədə bazar daha institusional xarakter almağa başlayar.

Bəs, bu halda kirayə qiymətləri aşağı düşəcəkmi? Bu sual hazırda bazarın əsas müzakirə mövzularından biridir.

İqtisadi baxımdan vergi yükünün azalması nəzəri olaraq qiymətlərə müəyyən təsir göstərə bilər. Lakin praktiki baxımdan yaxın dövrdə kirayə qiymətlərində ciddi ucuzlaşma gözlənilmir.Bunun əsas səbəbi kirayə bazarında qiymətlərin vergi amilindən daha çox tələb və təklif balansı ilə müəyyən olunmasıdır. Bakı şəhərində kirayə mənzil təklifi məhdud olaraq qalır və bazarda tələb yüksəkdir. Belə şəraitdə ev sahiblərinin əldə etdikləri vergi qənaətini tam şəkildə kirayə haqqına transfer etməsi ehtimalı aşağıdır. Lakin orta müddətdə daha çox mənzilin rəsmi bazara çıxması təklifin genişlənməsinə səbəb ola bilər. Bu isə qiymət artımlarının tempini müəyyən qədər zəiflədə bilər.

Beynəlxalq təcrübəyə gəlincə, kirayə bazarının leqallaşdırılması istiqamətində oxşar siyasətlər bir sıra ölkələrdə uğurla tətbiq olunub.

Türkiyədə son illərdə elektron kirayə müqavilələri və bank köçürmələri üzərindən aparılan nəzarət mexanizmləri kölgə iqtisadiyyatının azalmasına kömək edib. Estoniyada kirayə gəlirlərinin bəyan edilməsi tam rəqəmsallaşdırılıb və vətəndaşların əksəriyyəti vergi öhdəliklərini avtomatik şəkildə yerinə yetirir. Böyük Britaniyada isə müəyyən həddə qədər kirayə gəlirlərinə güzəştlər tətbiq olunur ki, vətəndaşlar gəlirləri gizlətmək əvəzinə rəsmi şəkildə bəyan etməyə maraqlı olsunlar.

Bu təcrübələr göstərir ki, vergi dərəcəsinin aşağı olması təkbaşına nəticə yaratmır. Əsas məsələ rahat qeydiyyat, rəqəmsal xidmətlər və effektiv nəzarət mexanizmlərinin birlikdə tətbiq edilməsidir.

Yeni dəyişikliklərin qısa müddətdə büdcə daxilolmalarından daha çox bazarın strukturuna təsir göstərəcəyi gözlənilir. Əgər tətbiq mexanizmləri effektiv qurularsa kirayə müqavilələrinin rəsmiləşmə səviyyəsi yüksələcək, kölgə iqtisadiyyatının payı azalacaq. Həmçinin daşınmaz əmlak idarəçiliyi xidmətləri inkişaf edəcək, kirayə bazarı üzrə daha dəqiq statistika formalaşacaq.

Bundan başqa, ev sahibi və kirayəçi münasibətlərində hüquqi müdafiə güclənəcək.

Bu baxımdan, 2026-cı ildən qüvvəyə minəcək dəyişikliklərə sadəcə vergi dərəcəsinin 14 faizdən 10 faizə endirilməsi kimi deyil, Azərbaycanın kirayə mənzil bazarının institusional inkişafına yönəlmiş islahat paketi kimi baxmaq daha məqsədəuyğundur.

Çinarə Ağayeva

Biznes məsləhətçi