Ədəbiyyat və tarix fənnlərini birləşdirmək cəhdi yanlışlıqdır - VAHİD TAĞIYEV YAZIR
YAZARLAR
05.02.2026, 17:30
Vahid Tağıyev,
Təcrübəli, peşəkar təhsil işçisi
***
Son zamanlar sosial şəbəkələrdə və müxtəlif mətbu orqanlarda ədəbiyyat və tarix fənnləri bazasında yeni – “mədəniyyət” adlı fənnin tədris edilməsi ilə bağlı fikirlər səsləndirilir.
Məsələnin geniş rezonans doğurması və buna etiraz edənlərin olması tam əsaslıdır. Çünki hər iki fənnin özünəməxsus məzmunu, missiyası və milli-mənəvi dəyərlərə malik vətəndaş yetişdirilməsində xüsusi, əvəzolunmaz rolu vardır.
“Azərbaycan Mədəniyyəti – 2040” Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət Konsepsiyasının qəbul olunması mədəni dəyərlərin strategiya səviyyəsinə qaldırılması və cəmiyyətin mədəni inkişafının sistemli şəkildə istiqamətləndirilməsi baxımından mühüm hadisədir. Mədəniyyətin geniş təbliği, mədəni dəyərlərin formalaşan gənc nəslə erkən yaşlardan, xüsusilə məktəblərdə tədris prosesi vasitəsilə çatdırılması təqdirəlayiq və zəruri bir addımdır.
Ancaq fundamental məzmunu, dəyəri və əhəmiyyəti olan iki əsas fənni – ədəbiyyat və tarixi – “yenilik” adı altında birləşdirmək ciddi yanlışlıq olardı. Halbuki hazırda söhbət bu fənlərin ixtisas seçimindən asılı olmayaraq bütün gənclər tərəfindən daha dərindən öyrənilməsindən və mənimsənilməsindən getməlidir.
Tarixini və ədəbiyyatını mükəmməl bilmək kökünə, milli-mənəvi dəyərlərə bağlılıq və milli kimlik məsələsidir. Bu fənlərin birləşdirilməsinin heç bir elmi və pedaqoji əsası yoxdur; əksinə, bu, onların daha səthi, zəif öyrədilməsi deməkdir.
Bu ideyanın haradan və hansı məntiqdən qaynaqlandığı şəxsən məndə təəccüb doğurur və düşündürücüdür. Yəqin ki, 1970–80-ci illərdə bəzi ali məktəblərdə mövcud olmuş “tarix-filologiya fakültəsi” anlayışı kimlərinsə yaddaşında qalıb. Halbuki həmin dövrdə də iki ixtisası birləşdirən belə fakültələrin yaradılmasının elmi əsası olmayıb; çox ehtimal ki, inzibati məqsədlərlə həyata keçirilib.
Orta məktəblərdə bu fənlərin birləşdirilməsinin isə ümumiyyətlə elmi əsası yoxdur. Çünki həm tarix, həm də ədəbiyyat məzmun baxımından son dərəcə geniş və çoxşaxəlidir.
Tarix baş vermiş hadisələri zaman ardıcıllığı, konkretlik, təkzibedilməz faktlar və səbəb-nəticə əlaqələri əsasında öyrənir və təqdim edir. Tarix xalqın ən qədim zamanlardan günümüzə qədər olan həyat tərzini, dövlətçiliyini və ictimai inkişaf yolunu sistemli şəkildə araşdıran əsaslı elmdir.
Ədəbiyyat isə insanın və cəmiyyətin hisslərini, dil duyumunu, mənəvi dəyərlərini, dünyagörüşünü və estetik zövqünü bədii vasitələrlə ifadə edir, müxtəlif tarixi dövrlərin reallıqlarını obrazlı şəkildə əks etdirən söz sənətidir.
Bu iki fənnin əhatə dairəsi o qədər genişdir ki, təhsilalanlar vaxt baxımından ən çox məhz bu fənlərə ehtiyac duyurlar. Digər tərəfdən isə məzmunu ixtisar edib birləşdirdikcə mahiyyət, dərinlik və təsir gücü itir.
Bu fənləri bir dərslikdə birləşdirmək, vahid ixtisas müəllimi müəyyən etmək isə mövcud şəraitdə mümkün deyil. Müəllimlərin dərs yükü, formalaşmış təhsil sistemi və zəruri struktur dəyişiklikləri də nəzərə alınmalıdır.
Bu birləşməni təklif edənlərin pedaqogika, metodologiya və müasir tədris prosesi haqqında yetərli təsəvvürə malik olmaması açıq şəkildə görünür. Bu mövzunun pedaqoji baxımdan izahı ayrıca geniş müzakirə tələb edir.
Eyni zamanda akademik biliyin sistemli və dərin mənimsədilməsi baxımından fənlərarası inteqrasiya, əlaqələndirmə mütləqdir və buna həmişə ehtiyac var. Lakin bu, fənlərin ləğvi və ya birləşdirilməsi anlamına gəlməməlidir.
Məktəblərdə ayrıca “Mədəniyyət” fənninin tədris edilməsi isə daha məqsədəuyğun yanaşma ola bilər. Bu fənnin məzmunu, tədris forması və cəmiyyətin hazırkı inkişaf mərhələsində daşıdığı əhəmiyyət ayrıca və geniş şəkildə müzakirə olunmalıdır.
Belə mövzular gündəmə gətirilərkən aidiyyəti nazirlik və qurumların vaxtında aydınlıq gətirməsi vacibdir. Ancaq çox vaxt belə olmur. Bu cür taleyüklü məsələlər əvvəlcədən mütəxəssislər tərəfindən düşünülmüş təhlil və geniş müzakirə tələb edir. Çünki qəbul edilən qərarlar böyük məsuliyyət yaradır.
MİA.AZ
Dİgər xəbərlər
SON XƏBƏRLƏR
-
NATO Baş katibi: "Nüvə silahına sahib ölkə liderləri bir araya gəlməlidir"
Bugün, 21:50 DÜNYA
-
445 min manatlıq mübahisəli iş - Axtarışda olan Zinyət Səfərova Türkiyədə tutulub
Bugün, 21:39 KRİMİNAL
-
Emin Əmrullayev: "Əminəm ki, Məleykə xanımın zəngin idarəçilik təcrübəsi və..." - FOTOLAR
Bugün, 21:17 GÜNDƏM
-
"Qalatasaray"ın futbolçusu Almaniya komandasının "radar"ında - Transfer baş tutacaqmı?
Bugün, 20:56 İDMAN
-
İran: "Biz artıq ABŞ-ın quru əməliyyatına başlamasını gözləyirik"
Bugün, 20:11 DÜNYA
-
PUTİN ÇİNDƏN ELƏ MESAJLAR VERDİ Kİ... - "Avropa 90-cı illərin təhlükəsizlik nizamı ilə bağlı şərtləri gözləməsin, bu, daha məntiqli deyil"
Bugün, 19:55 GÜNDƏM
-
MHP sədri: "Türkiyə yeni bir güc qütbüdür" - "Türkiyə və Ərdoğanı gözardı etmək olmaz"
Bugün, 19:33 SİYASƏT
-
AzTV böyük dəyişikliklərə hazırlaşır
Bugün, 19:16 PRESS
-
"Unikal"ın əməkdaşına vəzifə verildi
Bugün, 19:02 PRESS
-
Ahıl Jurnalistlər Məclisinin toplantısı keçirilib
Bugün, 18:32 PRESS
-
"Fənərbağça" "Kocaelispor" matçına hazırlaşır
Bugün, 18:08 İDMAN
-
Hərbi vəzifəlilərlə təlim toplanışı başlayıb
Bugün, 18:02 GÜNDƏM
-
OBA müharibə veteranlarının məşğulluğuna verdiyi töhfəyə görə təltif olunub - FOTO
Bugün, 17:46 İQTİSADİYYAT
-
Prezident İlham Əliyev Vyetnama rəsmi səfər edib - FOTOLAR (YENİLƏNİB)
Bugün, 17:18 GÜNDƏM
-
“Azərişıq” sədri bu şəbəkəyə müdir təyin etdi
Bugün, 17:16 CƏMİYYƏT
-
Emin Əmrullayev Məleykə Abbaszadəni BDU-da kollektivə təqdim edib
Bugün, 17:05 GÜNDƏM
-
Dollar neçəyə olacaq? - Mərkəzi Bank yeni məzənnəni açıqladı
Bugün, 17:00 İQTİSADİYYAT
-
Sabah Bakıda və rayonlarda külək güclənəcək - DAHA BİR XƏBƏRDARLIQ
Bugün, 16:33 GÜNDƏM
-
XİN-də mühüm posta rəis təyinatı oldu
Bugün, 16:26 SİYASƏT
-
Türkiyədə daha 9 bələdiyyə sədri Ərdoğanın partiyasına keçdi
Bugün, 16:13 DÜNYA
-
Bakıda kuryoz hadisə: İşçini pişik dişlədi, baş direktor 2 min cərimləndi
Bugün, 16:12 CƏMİYYƏT
-
Bakıda yanğın təhlükəli mebel mağazasının fəaliyyəti dayandırılıb -VİDEO
Bugün, 16:01 CƏMİYYƏT
-
Sabah Bakıda leysan yağacaq - Xəbərdarlıq
Bugün, 15:54 GÜNDƏM
-
İylənmiş ət satışının qarşısı alınıb
Bugün, 15:47 İQTİSADİYYAT
-
PUTİN, TRAMP və Sİ CİNPİN ARASINDA 1.5 SAAT SÜRƏN QAPALI GÖRÜŞ: ilk açıqlamalar... - VİDEOLAR (Yenilənib)
Bugün, 15:42 GÜNDƏM
-
İndi atalar uşaqlarının yanında pərt olmurlar... - Seymur Verdizadə yazır
Bugün, 15:17 YAZARLAR
-
Deputatın "Ay rəhmətliyin oğlu, o dirək aşsa, maşındakıar həlak olsalar, canını hara qoyacaqsan?" dediyi hadisə Astarada baş verdi - Heyvanlar öldü + FOTOLAR
Bugün, 15:12 CƏMİYYƏT
-
QHT işi: Bəşir Süleymanlıya hökm oxunub
Bugün, 15:12 SİYASƏT
-
FIFA prezidentliyinə 4 iddiaçı var
Bugün, 15:01 İDMAN
-
Arda və Kənan mükafata namizəd göstərilib - Siyahıda daha kimlərin adı var?
Bugün, 14:45 İDMAN
-
DİM SƏDRİ POSTU UĞRUNDA RƏQABƏT BAŞLADI: ortada iki variant var - Və ya Mikayıl Cabbarovun yaxın qohumunun adının hallanmasının görünməyən tərəfi...
Bugün, 14:27 GÜNDƏM
-
ZELENSKİDƏN ÜÇLÜ GÖRÜŞLƏ BAĞLI SƏRT XƏBƏRDARLIQ: "İstəsələr, bu dəqiqə Putini dayandıra bilərlər" - "Heç kimsə Ukraynasız qərar verə bilməz"
Bugün, 14:19 GÜNDƏM
-
PREZİDENT İLHAM ƏLİYEVİN MÜSAHİBƏSİ: "Əminəm ki, planauyğun birgə iş ən qısa müddətdə əhəmiyyətli praktik nəticələr verəcək"
Bugün, 13:28 GÜNDƏM
-
Tanınmış hüquqşünas hakim qarşısında - Namizəd Səfərova 8 il müddətinə həbs cəzası istənildi
Bugün, 13:15 KRİMİNAL