RƏİS MÜAVİNİNƏ GENERAL RÜTBƏSİ VERİLDİ - Sərəncam

Prezident bir qrup şəxsi təltif etdi - SİYAHI

Qab-qazan, boşqab, bıçaq və “Siqaret çəkmək qadağandır” nişanı - Əmrullayev dövlətin 7 milyon manatını bunlara xərcləyəcək

ABŞ əsgərləri niyə diz çökdü? - Çin liderinin təyyarədən eniş anında maraqlı hadisə yaşanıb (FOTO)

Bloger Sevinc Hüseynovaya cinayət işi açıldı - Müğənninin şikayəti əsasında

Səudiyyə Ərəbistanıdan Türkiyə və Pakistanla təcili görüş tələbi... - Hərbi dəstək istəniləcək

SEKSUAL MÜĞƏNNİ PREZİDENT OLMAQ İSTƏYİR - Avropa ölkəsində seçki maraqlı məcraya yönnəlib

Xalq artistinin oğluna xəbərdarlıq edildi - Komitə sədri tərəfindən

Prezident İlham Əliyev daha bir şirkətin baş icraçı direktorunu qəbul edib - Nələr müzakirə olunub?

$İlham Əliyev \"Neuberger Berman\" şirkətinin sədri və baş icraçı direktorunu qəbul edib - FOTOLAR$

İlham Əliyev "Neuberger Berman" şirkətinin sədri və baş icraçı direktorunu qəbul edib - FOTOLAR

$Yunanıstanın Baş naziri: \"Coğrafiyanı dəyişdirə bilməyəcəyik, türklərlə...\"$

Yunanıstanın Baş naziri: "Coğrafiyanı dəyişdirə bilməyəcəyik, türklərlə..."

Ukraynalı Polşada Kilsəyə hücum edib: Keşiş öldürülüb, dörd nəfər yaralanıb - İki ölkə rəsmiləri ard-arda açıqlamalar verdi

“GÖRMƏDİM” MÜXƏMMƏSİNDƏ GİZLƏDİLƏN BEŞLİK

MƏDƏNİYYƏT

05.07.2021, 12:56

ATİF İslam oğlu İSLAMZADƏ,

Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent

e-mail: [email protected]

***

M.P.Vaqifin məşhur “Görmədim” müxəmməsi çox məşhur şeirdir. Buna səbəb odur ki, bu şeir ictimai-ədəbi və sosial-siyasi təbliğatdan əlavə həm bədii cəhətdən çox qüvvətli əsərdir, həm də əvvəlki nəsillərin dərsliklərində mütəmadi olaraq yer almışdır.

Praktika göstərir ki, dərsliklərdə yer alan şeirlər dillər əzbəri olur. Çünki bütün nəsillər o şeiri yaddaşın ən parlaq vaxtında oxuyur və əzbərləyir. Ataların dediyi kimi “Söz var suya yazılır, söz var daşa”. Gənclikdə daşa yazılanlar yaşlaşanda suya yazılır. Yəni gənclikdə gözünün aldığı, qulağının eşitdiyi mexaniki olaraq yaddaşında qalırsa, yaşlılıqda bu gün oxuduğunu, hətta əzbərlədiyini sabah unudursan. Elə bu səbəbdən də Nizami Gəncəvi deyir:

Çalış, qədrini bil sən cavan çağın,

Yol get ki, güclüdür indi ayağın.

Bu misralar mənəvi və fiziki baxımdan yaşantının gerçəyini ifadə edir. Buna görə də gəncliyimizdən bizimlə yol gələn nə varsa yaddaşımızda saxlanır. M.P.Vaqifin “Görmədim “ müxəmməsi də psixoloji və ədəbi baxımdan özünə yaddaşlarda yer etmişdir. Lakin şairin əksər kitablarında bu məşhur şeirin beş misrası, yəni müxəmməsin bir bəndi dövrün siyasi-ideoloji tələblərindən irəli gələrək insanlardan gizli saxlanmışdır. Özü də gizlədilən bu bənd müxəmməsin şah bəndidir. Biz bu bənddə dini-ruhani məzmunu, yüksək düşüncə tərzini müşahidə edirik. Burada da ictimai-sosial tənqid üzərində qurulan müxəmməsin şah bəndində şair mübarək şəxsiyyətlərin adını çəkərək Allahu-Təalanın sevdiklərini sevməyin məziyyətindən və vacibliyindən bəhs edir:

Ey xoş onlar kim, Məhəmməd-Mustafanı sevdilər,

Oldular aşiq, Əliyyül-Mürtəzanı sevdilər,

Sidqü-ixlas ilə pənc Ali-əbanı sevdilər,

Çardəh məsum tək mükülgüşanı sevdilər,

Dəxi onlardan gözəl, yaxşı cəmaət görmədim ( 16, 187).

(mənası: O kəslər xoşbəxtdir ki, Muhamməd Əleyhissəlamı, Əli Əleyhissəlamı, ali-əbanı, yəni, Muhamməd, Əli, Fatimeyi Zəhra, Həsən və Hüseyni (əleyhimüssəlam) və Həzrət Əli ardıcıllığı ilə gələn on iki imamı sevdilər. Bu sevgi ilə yaşayanlardan gözəl, yaxşı insanlar yoxdur).

Çox təəssüf ki, bu bənd çox məşhur müxəmməs olduğuna baxmayaraq bir çox hallarda diqqətdən kənarda qalmışdır. Bu ideoloji-siyasi yanaşmadan irəli gəlmiş, məşhur müxəmməsin bu bəndi bir çox nəşrlərdə şairin kitablarında yer almamışdır. Halbuki, ilk ədəbiyyatşünaslardan və Azərbaycan ədəbiyyatının toplayıcılarından məşhur ədəbiyyatşünas F.B.Köçərli, müxəmməsi bu bənd ilə birlikdə özünün şöhrətli “Azərbaycan (Türklərinin) ədəbiyyatı” kitabına daxil etmişdir (Köçərli F.B. Azərbaycan ədəbiyyatı, 2 cilddə, I cild. Bakı: Elm, 1978, s. 187).

Eyni zamanda qeyd etmək lazımdır ki, müəyyən çevrələrdə M.P.Vaqifin dünyəvi mövzulara meylliliyi, dini inanc sisteminə laqeydliyi iddia olunur. Hətta gözəli irfandan reallığa endirənlərin başında şairin adı əsas olaraq qeyd olunur. Halbuki müxəmməsdən də aydın görünür ki, hətta ictimai lirikasında şair dini duyğularını ifadə etməkdən çəkinməmişdir.

Ümumiyyətlə bizə məlum olan bir çox məşhur şeirlər vardır ki, onların üzərində əl gəzdirilmiş, siyasi baxış tərzinə uyğunlaşdırılmışdır. Bu da sovet dövrünün materialist-ateist ideolojisindən irəli gəlmişdir. Biz A.Səhhətin məşhur “Vətən “ şeirində gizlədilən beyti də qeyd etməyə bilmərik:

Məni xəlq eyləmiş əvvəldə Xuda,

Sonra vermiş vətənim nəşvi-nüma.

Təbiidir ki, bu şeir də başqa bir araşdırmanın mövzusudur. Hətta bu gün də bu şeir oxunduqda əksər hallarda bu misralar oxunmur. Eyni zamanda onu da qeyd edək ki, ədəbiyyatımızda üzərində əl gəzdirilən onlarla bu kimi məşhur şeirlər mövcuddur. Milli və dini baxımdan hər zaman tariximizə, mədəniyyətimizə və ədəbiyyatımıza ciddi zərbələr vurulmuşdur. Bu kimi məqsədyönlü siyasətdən irəli gələn addımları aşkarlamaq və əsl gerçəkləri topluma çatdırmaq hər birimizin, xüsusilə mütəxəssislərin mübarək vəzifəsidir.

MİA.AZ