[b]Sərdar Cəlaloğlu: "Hərə bir nazirliyi öz dədəsinin malı kimi özəlləşdirir, rüşvət bir tərəfdən, qanunsuzluq digər tərəfdən, dövlətçilik də əldən gedir" [/b] Dünya ölkələrinin siyasi və iqtisadi həyatına dair proqnozlar hazırlayan "Economist Intelligence" təşkilatı Azərbaycanın daxili siyasəti ilə bağlı növbəti iki il üçün proqnozlarını verib. Proqnoza görə, prezident İlham Əliyev ən azı 2013-cü ilin prezident seçkilərinə qədər öz vəzifəsini saxlayacaq və ondan sonrakı dövrdə də ciddi siyasi dəyişikliklər olmayacaq. Azərbaycan Demokrat Partiyasının sədri Sərdar Cəlaloğlu birbaşa olmasa da, dolayısı ilə yaxın perspektivdə Azərbaycanda ciddi siyasi dəyişikliklər gözləmədiyini deyir: - Görünür, onlar Avropada gedən prosesləri nəzərə alırlar. Məlum məsələdir ki, bu cür rejimlərin hakimiyyətdən getməsi üçün beynəlxalq demokratik ictimaiyyətin dəstəyi lazımdır. Hazırda dünyada baş verən proseslər belə bir dəstəyin meydana çıxmasına imkan vermir deyə, bunu nəzərə alaraq belə bir mövqe ortalığa qoyurlar. [b]- Sizcə, bundan sonra bir müddət də iqtidarını qoruyub saxlamaq üçün hakimiyyətin dayaqları nə dərəcədə güclüdür?[/b] - Təbii ki, hakimiyyətin heç bir dayağı yoxdur. Xalq siyasətdən tamamiylə uzaqlaşıb. Ötən seçki göstərdi ki, hakimiyyət partiyası faktiki olaraq təkpartiyalı seçki keçirdi, seçkiyə heç əhalinin 10 faizi də gəlmədi. Xarici hesabatlardan görünür ki, Azərbaycan iqtidarının fəaliyyəti birmənalı şəkildə neqativ qiymətləndirilir. Sadəcə, tarixi situasiya ola bilsin ki, indiki mərhələdə bölgədə siyasi dəyişilmələrə stimul verməsin. Amma mənə elə gəlir ki, bu, belə getməyəcək. [b]- Bu cür proqnozların ortaya çıxması Azərbaycan müxalifətinin gücü ilə hakimiyyətin gücü arasında disbalansın olmasından irəli gəlmirmi? [/b] - Hakimiyyətin siyasi gücü yoxdur, olan isə dövlət resurslarının gücüdür. Yəni ordunun, polisin gücüdür, hansı ki, həmin ordunu, polisi mənim, sənin vergimizlə saxlayırlar. Bu da sui-istifadədir. Dünyanın heç yerində belə bir şey yoxdur. Ən aqressiv cəmiyyətlərdə belə, polis, ordu cəmiyyətdən uzaqda saxlanılır və hakimiyyətin aləti kimi çıxış eləmir. Azərbaycanda isə dövlət gücləri bilavasitə siyasi hakimiyyətdəki qüvvənin gücü kimi çıxış edir. Bizim fərqimiz yalnız bundan ibarətdir. Beləyə qalanda, ictimai güc kimi biz iqtidardan qat-qat güclüyük. [b]- Adətən hakimiyyət siyasi müxalifəti sıradan çıxardanda, zəiflədəndə onun yerini dini radikal qüvvələr tutur... [/b] - Azərbaycanda da elədir. Son vaxtlar məscidlərin bağlanması və bu kimi tədbirlər həmin o dini müxalifətin qarşısını almaq üçün atılan addımlardır. Eyni proseslər bizdə də gedir. Cəmiyyətdə müxalifət olacaq, ya radikal, ya silahlı, ya dini, ya dinc müxalifət olmalıdır. İnsan cəmiyyəti yaranan gündən bu günə qədər həmişə müxalifət olub. 20 il idi ki, Azərbaycanda demokratik müxalifət ictimai həyatda mühüm funksiya daşıyırdı. Bu funksiya zəiflədikcə onun yerini başqa müxalifət götürməlidir. Necə oldu ki, 2000-ci illərdə "Meşə qardaşları" meydana çıxdı, dini sektalar artmağa başladı, ayrı-ayrı dindarlar fəallaşmağa başladılar? Bunların hamısı demokratik müxalifətin boşaltdığı yeri dolduran yeni müxalifətdir. Ağıllı hakimiyyətlər çalışırlar ki, daha demokratik və qanuni müxalifət olsun. Bizdəki hakimiyyət isə demokratik müxalifəti məhv edir və düşünürlər ki, əsas məsələ budur. Onda da qeyri-qanuni, radikal müxalifət meydana çıxır. [b]- Son dövrlər Azərbaycan müxalifətinin sıradan çıxması ilə bağlı fikirlər daha çox səslənir. Elə qəzetimizə müsahibə verən qardaşınız Qurban Məmmədov da ölkədə müxalifət qüvvəsinin qalmadığını deyir, razısınızmı? [/b] - Müxalifətçilik fərdi şəkildə vicdan kimi meydana çıxır. Əgər bir insanın vicdanı varsa, deməli, o, öz-özünə müxalifətdir. "Müxalifət sıradan çıxıb",- deyəndə nəyi nəzərdə tuturlar? Hələ kimsə müxalifətçilikdən imtina etməyib. Sadəcə, müxalifətin fəaliyyət sferası daraldılıb. Bu da müxalifətin özündən asılı deyil. İndi mən gedib televiziyaya, yaxud gəlib sənə deyə bilmərəm ki, məni qəzetə çıxar. Yəni müxalifət var, sadəcə, onu göstərən güzgü yoxdur. Bunun günahı da müxalifətdə yox, güzgüdədir. Ölkədə total nəzarət həyata keçirilir. İqtidar müxalifətin xalqla təmasına ciddi maneələr törədir. Biz isə əlimizdə olan mümkün imkanlarla fəaliyyət göstəririk. Bəzi adamlar gedib öz şəxsi işləri ilə məşğul olurlar, arada bir müxalifətlə bağlı tənqidi fikir səsləndirirlər, guya vətəndaşlıq vəzifələrini yerinə yetirirlər. Bu cür bəyanatları, fikirləri qeyri-ciddi qiymətləndirirəm. Hesab edirəm ki, bir saat belə müxalifətçilik edə bilməyən insanın müxalifət adından danışmaq haqqı yoxdur. [b]- Qurban Məmmədov deyir ki, müxalifət liderləri... [/b] - [i](Sözümüzü kəsərək)[/i] Kiminsə bəyanatına ekspert kimi münasibət bildirmək fikrim yoxdur. Mənə aid sualın varsa, ver. Kim belə deyir, kim elə deyir - onun mənə dəxli yoxdur. Sən mənə konkret olaraq, fikri denən görüm nədir. Onu kim deyir, önəmli deyil. [b]- Müxalifət liderlərinin hamısı satılıbmı? [/b] - Oğru elə bilər ki, hamı oğrudur. Burada nə var ki. [b]- Bunu Qurban Məmmədov deyir... [/b] - Nə olsun ki, Qurban Məmmədov deyir, o kimdir ki? [b]- Qardaşınız...[/b] - Nə olsun ki, qardaşımdır? Mənim üçün fərqi yoxdur. Biz iqtidarı qohumbazlıqda ittiham edirik. Onda iqtidarın iti də, pişiyi də ağıllıdı... Müxalifət liderlərinin satılması ilə bağlı yayılan iddiaların hamısının arxasında çirkin niyyətlər, iqtidara yarınmaq, yaltaqlıq və özünü təmizə çıxarmaq cəhdləri dayanır. Kim düşünür ki, müxalifət satılıb və ölkəyə müxalifət lazımdır, buyursun, çıxsın meydana, özünü müxalifət kimi təsdiq etsin. Yoxsa hərə öz ailəsinin, uşağının problemi ilə məşğuldur, alverini edir, arada bir müxalifətin bostanına daş atmaqla çörəyinə yağ sürtür. Bu, mənəvi əxlaqsızlıqdan başqa bir şey deyil. [b]- Qarşıdan 2010 parlament seçkiləri gəlir. Müxalif düşərgə isə seçkidə birgə iştirakla bağlı müəyyən addımlar atmağa səy göstərir. Bu səyləri necə qiymətləndirirsiniz?[/b] - Mənə elə gəlir ki, əgər müxalifət özündə cəsarət tapıb bu məsələni hətta müzakirəyə çıxarıbsa, bunun özü müsbət addımdır. Nəticəsi də ondan asılı olacaq ki, biz bu müzakirələri nə dərəcədə səmimi aparacağıq. [b]- Demokratiya Uğrunda İttifaq (DUİ) Müsavat - "Azadlıq" bloku - DUİ əməkdaşlığını təklif edir... [/b] [i]- (Tələsik) [/i]Mənim bu barədə məlumatım yoxdur. [b]- Seçkiöncəsi müxalifətin birliyi yalnız bu formatda olsa, necə olacaq? [/b] - Fərqi yoxdur, cəmiyyətdə istənilən birliyi alqışlamaq lazımdır. Bizim həmin birlikdə olmamağımız böyük problem deyil. Problem birliyin olması faktındadır. Bir şeyi də deyim ki, Azərbaycan Demokrat Partiyasının iştirak etmədiyi ümumi birlik nə bu günə kimi olub, nə də olacaq. [b]- Artıq seçki hazırlığına qeyri-rəsmi də olsa, start verilib. Necə düşünürsünüz, nədən başlamaq lazımdır? [/b] - Öncə müxalifətin birliyinə nail olmaq lazımdır. İkinci, beynəlxalq ictimaiyyətin diqqətini Azərbaycana cəlb eləmək və onların mövqeyini dəyişdirməyə nail olmaq vacibdir. Üçüncü, iqtidara təsir edib onun ölkədəki yaranmış vəziyyətə münasibətini dəyişdirmək gərəkdir. Dördüncü, xalqa təsir edib, onu laqeydlikdən xilas etməliyik. [b]- Birliklə bağlı atılan pərakəndə addımlar isə ümumi birliyin baş tutmasını əngəlləyir...[/b] - Mən hələ keçən ay müxalifət liderləri ilə müxalifətin birliyi ilə bağlı görüşmüşəm. Görüşün nəticəsi olaraq, mətbuata da məlumat vermişəm ki, orqanik, yəni təşkilati birlik alınmır. Müsavat Ümid Partiyası ilə birgə olmaq istəmir, tutaq ki, "Azadlıq" bloku istəyir ki, Ümid burda olsun. Belə bir vəziyyətdə Ümid Partiyasına münasibətə görə bütün müxalifət partiyalarının bir yerə yığışması mümkün deyil. Bu gün, sabah başqa müstəvidə birliklə bağlı danışıqlara başlayacağam. Onun da nəticəsində baxacam ki, alınır, ya yox. [b]- Seçkiyə gedərkən görüləsi işləri qeyd etdiniz. İsa Qəmbər isə seçki komissiyalarının yenidən formalaşdırılmasının vacib olduğunu deyir... [/b] - Seçki komissiyalarının paritet əsaslarla formalaşması da, proporsional seçki sisteminin bərpası da vacibdir. Amma ortalıqda siyasi iradə olmadan bu cür məsələlərlə Azərbaycanda demokratiya olmayacaq. Demokratikləşmə iqtidardan başlamalıdır. Onsuz da xalq da, müxalifət də demokratikdir. Totalitar olan iqtidardır. İqtidarın özü demokratikləşməyə başlamayana qədər, Azərbaycandan müsbət nəsə gözləmək çətindir. İqtidarın demokratikləşməsi nədə ifadə olunmalıdır? Birinci, ölkədəki konstitusion prosedurların Konstitusiyaya uyğun keçirilməsinə mane olmasın. İkinci, iqtidarın öz daxilində daxili müxalifətin meydana çıxmasının qarşısı alınması. Üçüncü, beynəlxaq ödhəliklər yerinə yetirilsin. Bu iqtidar üç vəzifəni yerinə yetirməlidir. Amma iqtidar demokratikləşməyə doğru addım atmasa, aşığaların inadlı demokratikləşmə istəyi cəmiyyətdə yalnız inqilaba, qarşıdurmaya gətirib çıxaracaq. Mən elə gəlir ki, qarşıdurmadan, inqilabdansa, repressiv rejimdə yaşamaq daha yaxşıdır. Çünki istənilən vətəndaş müharibəsi, istənilən pis idarəçilikdən ağır nəticələr verə bilər. Gördük, Əfqanıstanda, İraqda bir milyondan çox adam öldü. Yəni vətəndaş müharibəsi qədər təhlükəli bir şey yoxdur. Biz hadisələri o istiqamətə aparmamalıyıq. İnandırmalı və təzyiq etməliyik ki, iqtidarın özü demokratikləşməyə getsin. Komissiyaların tərkibinin dəyişməsi və bu kimi addımlar ciddi nəticələrə səbəb olmayacaq. [b]- Amma o fikirlər də səslənir ki, iqtidar Siz deyən demokratik mühiti yaratsa, hakimiyyətinə təhlükə yaranacaq...[/b] - Demokratiyanın gözəlliyi də budur. O yer də ki, iqtidar dəyişilmir, deməli, orada demokratiya yoxdur. Əlbəttə, iqtidar özü-özünün dəyişilməsinə zəmin hazırlamalıdır. Axı, hakimiyyət kiminsə dədəsindən qalma mirası deyil. Yoxsa hərə bir nazirliyi öz dədəsinin malı kimi özəlləşdirir, rüşvət bir tərəfdən, qanunsuzluq digər tərəfdən, dövlətçilik də əldən gedir. [b]- Sərdar bəy, qeyd etdiyiniz siyasi iradəni hakimiyyətin ortaya qoyması üçün kim təzyiq etməlidir? Müxalifət, xalq, yoxsa beynəlxalq aləm? [/b] - Bu günə kimi avtoritar rejimlər kənar təsirlərin nəticəsində dəyişib. Kənardan güclər təsir etməyənə qədər iqtidar dəli deyil ki, öz-özünü dəyişsin. Məsələ burasındadır ki, Avropa və Amerika Azərbaycan iqtidarına demokratikləşmə üçün təzyiq eləmir. Yalnız təzyiq edir ki, qazı, nefti istədiyi kimi alsın, bir də geopolitik proseslərdə Avropanın və Amerikanın maraqlarına xidmət eləsin. Neçə ki, Amerika və Avropa Azərbaycandan beynəlxalq öhdəlikləri ciddi şəkildə yerinə yetirməyi tələb eləmir, əlbəttə, iqtidar bu dəyişilmələrə razılıq verməyəcək. [b]- Bəs, qeyd etdiyiniz dəyişilmələr nə zaman reallaşa bilər? [/b] - Bilirsiniz, iki cür proses var - davam edən və sürətli, növbədənkənar proses. Növbədənkənar proses sabah da ola bilər, amma indiki mənzərə onu göstərir ki, Azərbaycanda, ümumiyyətlə, keçmiş sovet ölkələrində demokratikləşmə ilə bağlı Qərbin aydın mövqeyi yoxdur. Məsələn, Ukraynada, Gürcüstanda proseslərin geriyə getməsi göstərir ki, Avropa və Amerika demokratiyanın yayılması istiqamətində ləng siyasət aparır. Hazırda Avropanın, Amerikanın özündə demokratiya sahəsində geriləmə gedir. Açığı, bu gün dünyada demokratiyanın böhranı var. Bu da çox təhlükəli bir istiqamətə apırır. [b]Zaur ƏHMƏD[/b]