00:00 23 may 2026

AMEA-nın müxbir üzvü vəfat edib

AMEA-nın müxbir üzvü vəfat edib

CƏMİYYƏT

05.02.2025, 17:50

Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının (AMEA) müxbir üzvü Rü­fət Mir-Qa­sı­mov vəfat edib.

AMEA-dan Mia.az-a verilən məlumata görə, Rüfət Mir-Əsə­dul­la oğ­lu Mir-Qasımov 17 ap­rel 1940-cı il­də Ba­kı şə­hə­rin­­də ana­dan ol­ub. O, Mosk­va Döv­lət Uni­ver­si­te­ti­nin Fi­zi­­ka fa­kül­tə­si­ni bi­tirib, elm­lər na­mi­zə­di, elm­lər dok­to­ru el­mi də­rə­cə­lə­ri­ alıb, 1989-cu il­də Azərbaycan Elmlər Akademiyasının (AEA) müx­­bir üz­vü se­çilib­.

R. Mir-Qasımov AEA Fi­zi­ka İns­ti­tu­tun­da (1963-1965) iş­lə­yib, 1965-ci il­dən Bir­ləş­miş Nü­və Təd­­qi­­qat­la­rı İns­ti­tu­tun­da (Dub­na, Ru­si­ya) apa­rı­cı el­mi iş­çi və­zi­fə­sin­də ça­lı­şıb, sonra bir sıra xarici ölkələrin nüvə tədqiqatları mərkəzlərində elmi fəaliyyətini davam etdirib.

Rüfət Mir-Qa­sı­mo­vun təd­qi­qat­la­rı əsa­sən ele­men­tar zər­rə­cik­lər fi­zi­ka­sı və sa­hə nə­zə­riy­yə­si­nə həsr olun­muş­dur. Lo­kal kvant nə­zə­riy­yə­si­nə al­ter­na­tiv kvant sa­hə nə­zə­riy­yə­si­nin qu­rul­ma­sı onun mü­hüm nə­ti­cə­lə­rin­dən bi­ri­dir. Alim bu­ra­da Plank sa­bi­ti və işıq sü­rə­ti ilə ya­na­şı, ye­ni uni­ver­sal sa­bit – fun­da­men­tal uzun­lu­ğu da da­xil et­miş­dir. Bu nə­zə­riy­yə çər­çi­və­sin­də yük­sək ener­ji­lər­də ye­ni fi­zi­ki ha­di­sə­­lə­rin möv­cud­lu­ğu proq­nozlaş­dı­rılıb.

Rüfət Mir-Qa­sı­mov rel­ya­ti­vist kon­fi­qu­ra­si­ya­lı fə­za kon­sep­si­ya­sı əsa­sın­da iki cis­min rel­ya­­ti­vist prob­­le­mi­nə ya­naş­ma üsu­lu­nu ver­ib və Şre­din­ger kvant me­xa­ni­ka­sı­nı in­ki­şaf et­dir­­ib. Lo­rens qru­pun­da Ka­zi­mir ope­ra­to­ru­nu rel­ya­ti­vis­tik his­sə­­cik­lər ara­­sın­­da mə­sa­fə ki­mi in­terp­re­ta­si­ya et­miş və bu­nu kvant me­xa­ni­ka­sı mə­sə­lə­lə­ri­nin həl­li­nə tət­biq edib. Bu in­terp­re­ta­si­ya və Fur­ye ay­rıl­ma­la­­rın­dan is­ti­fa­də et­­mək­lə fə­za­nın rel­ya­ti­vis­tik kon­­fi­qu­ra­si­ya­sı­nı qur­muş və bu­­nun­la da dal­ğa tən­lik­­lə­ri­nin həl­lin­də di­ffe­ren­si­al he­sab­la­­ma­lar­la ya­na­şı, son­lu fərq­lər üsu­lu­nun tət­bi­­qi­nin də sə­mə­rə­li­li­yi­nin ar­tı­rıl­ma­sı­na na­il ol­ub. Bu ya­naş­ma pro­ton mo­de­­li­nin, kvark mo­del­lə­ri­nin, yük­sək ener­ji­lər­də ad­ron­­la­­rın ya­yıl­ma­sı, rel­ya­ti­vis­tik nü­və fi­zi­ka­sı və s. təd­qi­qat­lar­da ge­niş tət­bi­qi­ni tap­ıb.

Alim həm­çi­nin kvant sa­hə nə­zə­riy­yə­si­nin ha­mil­ton təs­vi­rin­dən is­ti­fa­də et­mək­lə işıq ko­nu­­sun­da di­na­mi­ka­nın təs­vi­ri üçün sə­mə­rə­li üsul iş­lə­miş və tət­biq etdib. Kvant sa­hə nə­zə­riy­yə­sin­də kva­zi­po­ten­si­al ya­naş­ma əsa­sın­da rel­ya­ti­vis­tik kvant me­­xa­­ni­ka­sı­nın son­lu-fərq va­ri­an­tı­nı in­ki­şaf et­dir­miş­dir. Rel­ya­ti­vis­tik kvant me­xa­­ni­ka­sı çər­çi­və­sin­də sə­pil­mə nə­zə­riy­yə­si və kvant me­xa­ni­ka­sın­da is­ti­fa­də olu­­nan ya­xın­laş­ma­la­rın ana­loq­la­rı­nı qurub, son­lu-fərq tən­lik­lə­rinin xas­sə­lə­ri­nə əsas­la­na­raq, kvark­la­rın kon­fayn­ment (tu­tu­lub sax­lan­ma) me­­xa­niz­mi­ni tək­lif edib.

Kvant fə­za­sı kon­sep­si­ya­sı­nı in­ki­şaf et­dirib, Şre­din­qer tən­li­yi­nin bir sı­ra də­qiq həl­lə­ri­ni tap­ıb.

Rüfət Mir-Qa­sı­mov 150-dən çox el­mi əsə­rin mü­əl­li­fi­ idi

Allah rəhmət eləsin!

Dİgər xəbərlər

Bakı-Tbilisi qatarında bir sərnişin pulsuz nə qədər yük apara biləcək? - Açıqlama

22.05.2026, 15:52

Bakı-Tbilisi qatarında bir sərnişin pulsuz nə qədər yük apara biləcək? - Açıqlama
I Qarabağ müharibəsinin itkin-şəhidi dəfn olunub

22.05.2026, 14:15

I Qarabağ müharibəsinin itkin-şəhidi dəfn olunub
“Teleqüllə” rəisinin evi söküldü, indi də... - QALMAQAL

22.05.2026, 11:28

“Teleqüllə” rəisinin evi söküldü, indi də... - QALMAQAL
\"Bəlkə siz də \"təşkilati sağlamlaşdırma\" siyasətinə qoşulmusunuz?\" - \"Azəriqaz\"da dərəbəylikdir

22.05.2026, 09:23

"Bəlkə siz də "təşkilati sağlamlaşdırma" siyasətinə qoşulmusunuz?" - "Azəriqaz"da dərəbəylikdir
ASGA WUF13 çərçivəsində \"Dayanıqlı şəhərsalma: Azərbaycan və Avropa təcrübəsi\" mövzusunda tədbir keçirib - FOTOLAR

22.05.2026, 01:22

ASGA WUF13 çərçivəsində "Dayanıqlı şəhərsalma: Azərbaycan və Avropa təcrübəsi" mövzusunda tədbir keçirib - FOTOLAR
TƏBİB-in İCRAÇI DİREKTORUNUN YENİ VƏZİFƏ VERDİYİ VƏZİROVA: o, kimdir? - Maraqlı faktlar...

22.05.2026, 00:17

TƏBİB-in İCRAÇI DİREKTORUNUN YENİ VƏZİFƏ VERDİYİ VƏZİROVA: o, kimdir? - Maraqlı faktlar...
ADY ÇƏTİRİ ALTINDA DOLAŞAN TROLLAR: diş fırçası, qulaq çöpü və... - Niyə Gürcüstan 35 manata, ADY 81 manata bilet satır?

22.05.2026, 00:12

ADY ÇƏTİRİ ALTINDA DOLAŞAN TROLLAR: diş fırçası, qulaq çöpü və... - Niyə Gürcüstan 35 manata, ADY 81 manata bilet satır?
Bu gün sizi nə gözləyir? - BÜRCLƏR 

22.05.2026, 00:01

Bu gün sizi nə gözləyir? - BÜRCLƏR

Peşə əmək qabiliyyətinin itirilməsi dərəcəsi... - Baş nazir qərar imzaladı

21.05.2026, 17:48

Peşə əmək qabiliyyətinin itirilməsi dərəcəsi... - Baş nazir qərar imzaladı
Bakıda tramvay xətlərinin 2028-ci ilə qədər istifadəyə verilməsi planlaşdırılır

21.05.2026, 16:30

Bakıda tramvay xətlərinin 2028-ci ilə qədər istifadəyə verilməsi planlaşdırılır
65 yaşlı rəis təqaüdə göndərilib: \"Şöbədə mühəndis var, ancaq seçim başqa yerdən edilir\"

21.05.2026, 16:13

65 yaşlı rəis təqaüdə göndərilib: "Şöbədə mühəndis var, ancaq seçim başqa yerdən edilir"
Avtomobil Yollarının Mühafizə Xidmətinə direktor təyin edilib - Yeni sədr daha bir dostuna etimad göstərdi

21.05.2026, 15:26

Avtomobil Yollarının Mühafizə Xidmətinə direktor təyin edilib - Yeni sədr daha bir dostuna etimad göstərdi

SON XƏBƏRLƏR

BÜTÜN XƏBƏRLƏR