“AzerGold”a yeni sədr müavini təyin olundu - O, kimdir?

$\"Bakı Biznes Mərkəzi\" Mədəniyyət Nazirliyinin tabeliyinə verilib$

"Bakı Biznes Mərkəzi" Mədəniyyət Nazirliyinin tabeliyinə verilib

$\"Kurtlar Vadisi Pusu\" serialının daha bir aktyoru istintaqa çağırıldı$

"Kurtlar Vadisi Pusu" serialının daha bir aktyoru istintaqa çağırıldı

Prezident İlham Əliyev sərəncam imzaladı

$Deputat Su Ehtiyatları Agentliyi ilə \"İcbari tibbi sığorta\"nı tənqid elədi: \"Təcrübəli işçilərin sürətlə dəyişdirilməsi...\"$

Deputat Su Ehtiyatları Agentliyi ilə "İcbari tibbi sığorta"nı tənqid elədi: "Təcrübəli işçilərin sürətlə dəyişdirilməsi..."

$Parlamentdə dilə gələn kəlbəcərli deputat: \"“ChatGPT” çox yaxşı şeydir\"$

Parlamentdə dilə gələn kəlbəcərli deputat: "“ChatGPT” çox yaxşı şeydir"

$Deputat naziri qınadı: “Səhiyyə naziri qəbula gedir, bəndi-bərəni elə kəsdirirlər...\"$

Deputat naziri qınadı: “Səhiyyə naziri qəbula gedir, bəndi-bərəni elə kəsdirirlər..."

Deputat kimdən üzr gözləyir? - AÇIQLAMA

Lənkəran Şəhər İcra Hakimiyyətinın sərəncamı məhkəməlik oldu

Rusiyada parlament seçkisi: Putinin partiyası 1-ci, kommunistlər ikinci...

$Fərid Şəfiyev: \"Ermənilər Qafqaz Albaniyasının tarixini inkar etmək, erməniləşdirmək istəyirlər\"$

Fərid Şəfiyev: "Ermənilər Qafqaz Albaniyasının tarixini inkar etmək, erməniləşdirmək istəyirlər"

İş adamının 14 yaşlı nəvəsi 51 yaşlı qadını güllələdi - Ağdaşda...

ÇİNİN "AĞ KİTABI": Tayvana hücum planı və...

YAZARLAR

18.08.2022, 12:57

Elxan ŞAHİNOĞLU,

“Atlas” Araşdırmalar Mərkəzi

***

Çin hərbi gəmiləri və hərbi təyyarələri Tayvan ətrafında hərbi təlimlərə davam edərkən, adaya görə ABŞ-la münasibətlər gərginləşərkən Pekin avqustun 10-da “Ağ kitab”ını yayınlayıb.

Nədir bu kitab?

“Ağ kitab” Çinin hər iki ildən bir yayınladığı sənəddir. Bu sənəddə Çinin növbəti illər üçün milli təhlükəsizlik strategiyası bəyan edilir. Bu sənəddə növbəti dəfə Tayvana Çinlə “bir ölkə, iki sistem” əsasında birləşmək təklif olunub. Bu strategiyanın banisi Çinin 1980-ci illərdəki islahatçı lideri Den Syaopindir. Honkonq da 1990-cı illərin sonunda məhz bu əsasda Çinlə biləşib.

Hazırki “Ağ kitab”ın “Tayvan məsələsi və yeni dövrdə Çinin yenidən birləşməsi” bölməsində yazılıb ki, Tayvan Çinlə birləşməkdən imtina edərsə problem güc yolu ilə həll oluna bilər. Kitabda bu haqda belə yazılıb: “Pekin adanı Çinə birləşdirmək üçün bütün imkanlardan istifadə edəcək. Pekin Tayvanın müstəqilliyinə çalışan separatçı fəaliyyətlərlə heç zaman barışmayacaq. Çin ərazi bütövlüyünü və suverenliyini təmin etmək üçün möhkəm qətiyyət nümayiş etdirməyə hazırdır”. Kitabda yazılana görə, Pekinin qətiyyətli addımlardan Tayvanda yaşayan dinc sakinlər zərər görməyəcəklər: “Güc yalnız başqa vasitələrə seçim qalmadıqda istifadə ediləcək”. Bu cümlə bir daha ondan xəbər verir ki, Pekin hərbi gücdən istifadə edəcəyini istisna etmir.

Pekin kitabda “bir ölkə, iki sistem” prinsipini bu şəkildə izah edib: “Biz bildiririk ki, dinc yolla birləşmədən sonra Tayvan mövcud sosial sistemini davam etdirə və qanuna uyğun olaraq yüksək dərəcədə muxtariyyətdən istifadə edə bilər. İki sosial sistem uzun müddət yan-yana inkişaf edəcək. Bir dövlət iki sistemin ilkin şərti və təməlidir; İki sistem bir ölkəyə tabedir və ondan irəli gəlir; və ikisi bir Çin prinsipi altında birləşir. Birləşdikdən sonra xarici ölkələr Tayvanla iqtisadi və mədəni əlaqələri inkişaf etdirməyə davam edə bilərlər. Çinin mərkəzi hökumətinin razılığı ilə Tayvanda konsulluq və ya digər rəsmi və kvazi-rəsmi qurumlar yarada, beynəlxalq təşkilat və agentliklər öz ofislərini yarada, müvafiq beynəlxalq konvensiyalar tətbiq oluna və orada müvafiq beynəlxalq konfranslar keçirilə bilər”.

Bəs Tayvanda “Ağ kitab” haqqında nə düşünürlər?

“Reuters” agentliyi bu suala cavab tapmaq üçün Tayvanı idarə edənlərə müraciət edib. Onlar həm Pekinin “Ağ kitabını”, həm də “bir ölkə, iki sistem” prinsipini rədd ediblər. Tayvanı idarə edənlər Honkonq nümunəsinə müraciət ediblər. Honkonq “bir ölkə, iki sistem” əsasında Çinlə birləşdikdən sonra Pekinin artan təlimatlarını yerinə yetirmək məcburiyyətində qalıb. Bu Honkonqda küçə yürüşlərinin və etirazların alovlanmasına səbəb olub.

Beləliklə, Pekinin dərc etdiyi “Ağ kitab” bir daha göstərir ki, Çin gec və ya tez Tayvan adasını özünə biləşdirəcək. Bu danışıqlar yolu ilə baş verərsə, hamı rahat nəfəs alacaq, yox əgər hərbi toqquşma ehtimalı artarsa beynəlxalq vəziyyət gərginləşəcək və dünyada Rusiya-Ukrayna savaşına bənzər durum yaşanacaq.

Mia.az