"BILIK DEMOKRATİYASI - HƏR GÜN İMTAHAN, HƏR İL SEÇKİ” tezislərini TƏHLİL və TƏNQİD üçün Sizin nəzərinizə çatdırıram. Bu tezislərin təkmilləşməsi üçün hələ çox iş görülməlidir. Bu verilişdə vaxt qıtlığından bütün sualları əhatə edə bilmədim. Ona görə onları yazılı şəkildə Sizə təqdim edirəm. Xahiş edirəm, tənqidi fikirlərinizi bildirəsiniz. Ümid edirəm ki, məni tənqid edərkən etika çərçivəsindən kənara çıxmayacaqsınız. "BILIK DEMOKRATİYASI - HƏR GÜN İMTAHAN, HƏR İL SEÇKİ” tezislərinin tətbiq olunması cəmiyyətin "zehni qaymaqları”nın ən tez zamanda müəyyənləşdirilib, üzə çıxmasına və xalqa fayda verməsinə şərait yaradar. Bu konsepsiyanın mahiyyəti ondan ibarətdir ki, Qanun təkcə davranış qaydası yox, ilk növbədə insanların və cəmiyyətin MÜƏLLİMİ, TƏRBİYƏÇİSİ olmalıdır; müəllim ölkədə ƏN FƏXRİ, HÖRMƏTLİ peşəyə çevrilməli, müəllimlər YÜKSƏK ƏMƏKHAQI almalı, o öz şagirdlərinindən və tələbələrindən imtahan götürmək imkanından məhrum edilməlidir; cəmiyyətdə BİLİYƏ PƏRƏSTİŞ yaradılmalı, testlə uğurlu imtahan verən şagird və tələbələr BİLİKHAQQI almalıdırlar; ölkə 3 nəslin 3 səviyyədə məclislər sisteminə geçməli, uşaq və gənclər məclisləri yaradılmalıdır; uşaq məclislələrinin və gənclər məclislərinin 18-23 "deputatları” yalnız humanitar fənnlərdən bilik testilə, qalan bütün seçkili və təyinatlı vəzifələrə isə namizədlər siaysi elmlərdən və öz ixtisasından test imtahanı ilə müəyənləşməli və seçciilər tərəfnidən seçilməlidirlər; bütün seçkili və təyinatlı vəzifələrə namizədlərin, məmurların və mütəxəsislərin, hətta mollaların belə ixtisas biliyi test imtahanı yolu ilə vaxtaşırı yoxlanılmalıdır; tək illərdə yerli, cüt illərdə prezident və parlament seçkiləri olmaqla hər il seçki və rəy sorğuları keçirilməlidir. 1. Bu konsepsiaynın tam həyata keçirilməsi üçün 10-15, bəlkə də 20-25 il vaxt tələb olunur. Bunun üçün: 2. Vahid Dövlət Araşdırma Mərkəzi yaradılmalı, bütün inkişaf etmiş ölkələrin seçki, elm, təhsil və mədəniyyət sahəsində fəaliyyəti izlənilməli, araşdırlmalı və ən yaxşı nailiyyətlər azərbaycan şəraitinə uyğunlaşdırılaraq qanunlara daxil edilməlidir. 3. Konstitusiya dəyişdirilməli, Azərbaycan "sosial dövlət" elan edilməlı, Səhiyyə, Sığorta, Təhsil haqqında, Siyasi partiyalar haqqında qanunlar, Seçki Məcəlləsi yenidən işlənməlidirlər. 4. Dövlət vətəndaşların təhsil-tərbiyə, səhiyyə və siyasi fəaliyyətinin xərclərini öz üzərinə götürməlidir. 5. Bütün seçkili və təyinatlı vəzifələrə namizədlərin, mütəxəsislərin (hətta mollaların) ixtisas biliyi test vasitəsilə vaxtaşırı yoxlanılmalıdır. 6. Həkimlərin ixtisas hazırlığı, təkmilləşdirilməsi, ən yüksək dünya standartlarına uyğunlaşdırılmalı, 7. səhiyyə və sığorta haqqında qanunvericilik təkmilləşdirilməli, dövlət vətəndaşların tibbi sığortasını öz üzərinə götürməli, dünyanın ən yaxşı həkimləri Azərbaycanda işləməyə cəlb edilməili və onlarla rəqabətdə Azərbaycan həkimlərinin ixtisas səviyyəsi artırılmalıdır. 8. "Analıq məzuniyyəti” yüksək maddi təminatlı olmalı və hamiləliyin ən geci 3-cü ayında verilməli, anaların uşağa baxdığı dövr əmək stajı sayılmalıdır. 9. "Qəhrəman ana” statusu bərpa olunmalı, çoxuşaqlı analar xüsusi dövlət qayğısı ilə əhatə olunmalı, 10. uşaqlarının sayı 3-dən 7-dək və daha çox olan çoxuşaqlı analar uşaqların sayından asılı olaraq 33-50 yaşında pensiyaya getməlidirlər. 11. Təhsil "pulsuz-pullu” olmalı, dövlət nəzarəti və proqramı ilə pullu təhsilə imkan verilməli, "Hər gün imtahan, hər il seçki" siyasəti yeridilməldir. 12. Müəllimlik cəmiyyətdə ƏN FƏXRİ PEŞƏYƏ ÇEVRİLMƏLİ, ən yaxşı mütəxəsisləri orta, ali və orta-ixtisas məktəblərə cəlb etmək lazımdır. 13. Müəllimlərə, həkimlərə və mədəniyyət xadimlərinə "xüsiusi xarakterli” dövlət məmuru statusu verilməli və onlar hər cür sosial qayğı ilə əhatə olunmalıdır. 14. Müəllimlər öz dərs verdikləri şagird və tələbələrdən imtahan götürmək imkanından məhrum edilməlidirlər. 15. Müəllimlərın əməkhaqqı 3 meyardan - onların öz bilik səviyyəsindən, müəllimlik stajından və ən əsası dərs verdikləri şagird və tələbələrin test imtahanı ilə müəyyənləşən bilik göstəricisindən asılı olmalıdır. 16. Keçmiş TQDK-indiki Dövlət İmtahan Mərkəzi və MSK birləşdirilməli, Mərkəzi Imtahan və Seçki Komissiyasına çevrilməli və 17. proporsional seçki sistemi bərpa olunmalı və seçicilərin ən azı 1%-nin səsini almış partiyalar həmin komissiyalarda təmsil olunmalı və ölkədə keçirilən bütün imtahanları, sınaqları, atestasiyaları MİSK və onların yerli təşkilatları keçirməlidirlər. 18. Müəllimlər məcburi qaydada hər il (və ya ən uzağı hər 2 ildən bir) ixtisas imtahanı verməlidirlər, 100 % bilik göstəricisinə nail olmayanlar isə 100% bilik nümayiş etdirənədək hər rüb öz ixtisasından test imtahanı verməlidirlər. 19. Bütün müəllimlərə, sinif rəhbərlərinə, orta, ali və orta-ixtsas məktəblərinin rəhbərlərinə verilən mükafat isə yalnız şagird və tələbələrin bilik səviyyəsindən asılı olmalıdır. 20. Məktəblərdə, ən azı təmayüllü-ixtisas məktəblərində "kafedra sisteminin” tətbiq olunmasını gündəmə gətirilməlidir. 21. Uşaq bağçaları orta məktəblərin tərkibinə veriliməli, bağça müdirləri məktəblərin direktor müavini vəzifəsini yerinə yetirməlidir. 22. "2+2+4+4+2+2" formatında məcburi 16 illik təmayüllü və ixtisaslı təhsil sisteminə keçilməlidir. 23. 2 yaşına çatmış bütün uşaqların bağçalarda tərbiyə edilməsi üçün yeni bağçalar tikilməli və bağça təhsilindən kənar 1 uşaq belə qalmamalıdır. 24. Məktəblərin əsas məqsədi milli tariximizi, mədəniyyətimizi yetərincə bilən, milli kökə bağlı və geniş təfəkkürlü, dünya tarixini, mədəniyyətini, ədəbiyyatını yetərincə bilən SPARTAN TƏBİƏTLİ, GÖZÜTOX, , CƏNGAVƏR, vətənpərvər İNSAN-VƏTƏNDAŞ, QAYĞIKEŞ ÖVLAD, VALİDEYN və ABIRLİ-İFFƏTLİ ANA yetişdirmək olmalıdır. 25. 2 - 4 yaşlı uşaqlara bağça təhsili, 26. 4 -6 yaşlı yaşlı uşaqlara 1-ci sinfə hazırlıq təhsili, 27. 1-4-cü siniflərdə ibtidai təhsil, 28. 5-8-ci siniflərdə natamam orta təhsil, 29. 9-10-cu siniflərdə təmayüllü orta təhsil, 30. 11-12-ci siniflərdə ixtisaslaşdırılmış orta təhsil verilməlidir; 31. 9-10- cu siniflərdə şagirdlər tarix-humanitar, fizika-riyaziyyat, kimya-biologiya, ədəbiyyat və incəsənət, texniki-biznes təmayüllü siniflərdə, 32. 11-12 siniflərdə isə həmin sahələrdə ixtisaslaşmış təhsil almalıdırlar. 33. Cəmiyyətdə "biliyə pərəstiş" yaradılmalı, təhsil "bilik yarışı" prinsipi üzərində qurulmalı, orta və ali məktəblərdə şagird və tələbələr öz bilik göstəricilərinə görə , maaş-"bilikhaqqı" almalıdırlar. 34. Şagird və tələbələr hər gün, hər həftə, hər ay, hər rüb, hər il test üsulu ilə imtahan verməlidirlər. 35. Hər gün – sinif və fənn müəllimlərinin, sinif və kurs rəhbərlərinin öz fəaliyyətinin nəticəsinə nəzarət etmək üçün, 36. hər həftə - məktəb direktorlarının və rektorların öz fəaliyyətinə nəzarət etməsi üçün, 37. hər ay, hər rüb və hər il vergi ödəyicisi olan valideynləri, vətəndaşların, dövlətin təhsil sisteminə nəzarət etməsi üçün imtahan verməlidirlər. 38. Bölgələrdə əvvəlcə hər 1 milyon nəfər əhaliyə 1 məktəb, sonra isə ən azı hər 100 min nəfərə və hər bir rayonda 1 təmayüllü, ixtisaslaşmış məktəblər-"təhsil şəhərcikləri” açmaq zəruridir. 39. 1-ci sinfdən başlayaraq 10-cu sinfi bitirənədək ölkə üzrə ən yaxşı şagirdlər ən yaxşı məktəblərə götürülməldirlər. 40. Təmayüllü, ixtisaslaşmış məktəblərə-"təhsil şəhərciklərinə”daxil olmuş 1 istedadlı uşağa görə onun bacı-qardaşlarına həmin məktəbdə oxumasına valideynlərinə isə həmin "təhsil şəhərciklərində” iş yeri yaratmaq lazımdır. 41. 6-10 yaşlı uşaqlara rus və ingilis dilləri elə yüksək səviyyədə öyrədilməlidir ki, dünyanın ən yaxşı Azərbaycan, rus və ingilis dilli fizika, riyaziyyat, kimya və bilogiya müəllimləri arasında testlə müəyyənləşmiş ən yaxşı müəllimləri Azərbaycan məktəblərinə cəlb edilməlidir. 42. Dünyanın əsas inkişiaf etmiş ölkələrinədə yüksək zehni qabiliyyətli diaspora qurmaq üçün 5-ci sinifdən başlayaraq ən azı "təhsil şəhərciklərində” imkan çərçivəsində yapon, çin, alman, ərəb, fransız, italyan, ispan, portuqal dillərindən biri əlavə olaraq tədris olunmalıdır. 43. 8-ci sinifdən başlayaraq məktəblərdə Anadolu türkcəsi tədris olunmalıdır. 44. Tarix-humanitar təmayüllü siniflərdə qədim (şumer, çin, yunan, latın və sair) dillərdən biri öyrənilməlidir; 45. Orta məktəblərdə tarixin, məntiqin, dəqiq və təbii fənnlərin, psixologiyanın, fəlsəfənin, dinlər tarixinin, ailə mədəniyyətinin tədrisinə xüsusi diqqət yetirlməlidir. 46. Sinif və kurslar 3 qrupa - güclülər, ortabablar və zəiflər qrupuna bölünməli, hər rübdən sonra qrupdan-qrupa keçidlər baş verməlidir. 47. Şagirdlər və tələbələr arasında bilik üzrə sinifdaxili, kursdaxili, siniflər, məktəblər, kəndlər, qəsəbələr, rayonlar və şəhərlər arasında ölkə üzrə bilik çempionatı keçirilməlidir; 48. kənd, qəsəbə, rayon, şəhərlər və ölkə üzrə ilin ən yaxşı şagirdi, müəllimi, sinfi, orta məktəbi və texniki-peşə məktəbi , kəndi, məhəlləsi, qəsəbəsi, rayonu, şəhəri, ali (və orta-ixisas məktəbləri-kollecləri) tələbəsi və müəllimləri elan olunmalı və mükafatlandırımalıdır. 49. Rayon, şəhər icra hakimiyyətinin və onların yerlərindəki nümayəndələrinin işinə onların iqtisadi, təhsil və insan hüqularına əməl edilməsi sahəsində nailiyyətlərinə görə qiymət verilməlidir.

50. Tələbələr test üsulu ilə nümayiş etdirdikləri bilik göstəricisinə görə təhsilhaqqını ödəməməli, qazanmadığı biliyə görə isə təhsilhaqqı ödəməlidir; 51. Onlara imkan verilməlidir ki, qazanmadığı biliklərdən yeni təhsil ili başlanınca yenidən imtahan versin və uğurlu nəticə göstədikdə təhsilə görə faiz ödəməsin; 52. Qazanmadığı biliklərdən təhsil ocağını bitirənədək imtahan verərsə təhsilhaqqını az (3-5) faizli kredit kimi ödəsin; 53. tələbələr təhsil ocağını bitirənədək qazana bilmədiyi biliklərə görə təhsilhaqqını ali məktəbi bitirəndən sonra 5 il ərzində 5-10 illik faizli kredit kimi ödəsin; 54. hamilə tələbə-xanımlar xüsusi sosial təminat qayğısı ilə əhatə edilməli, onlar hamiləlik dövründə testlə imtahan verməkdən və təhsil haqqından azad olunmalıdırlar. 55. 12 yaşdan başlayaraq siniflər "parlamentə” çevrilməli, hər bir uşaq "sinif parlamentinin" üzvü olmalı və onlara demokratik idarəetmənin əlifbası öyrədilməlidir; 56. 14 yaşına çatmış uşaqlara məşvərətçi səslə prezident, parlament və yerli məclislərə deputat seçkilərində seçici kimi iştirak etmək hüququ verilməlidir; 57. ölkədə 3 nəslin 3 səviyyədə məclislər sistemi təşkil olunmalıdır; 58. yəni 14 -18 yaşadək uşaqlardan ibarət kənd, məhəllə, qəsəbə, rayon, şəhər, vilayət (gələcəkdə muxtar vilayət), muxtar respublika və ölkə uşaq məclisləri, 59. 18- 23 yaşlı gənclərdən ibarət gənclər məclisləri (universitetlərdə də) yaradılmaldır. 60. Seçkilərdə və ictimai rəy sorğusunda iştirak etmək vəzifəsi Konstitusiayada öz əksini tapmalı, bu sorğularda üzrsüz səbəblərdən iştirak etməyənlər məsuliyyətə cəlb olunmaldılr. 61. 301 deputatdan ibarət ölkə Uşaq Məclisi, 251 üzvdən ibarət ölkə Gənclər Məclisi və 201 üzvdən ibarət Milli Məclis yaradılamlıdır. 62. Milli Məclisə seçkilər qarışıq proporsional-majoritar sistemləı keçirilmılidir, 63. 40-50 üzvdən ibarət vilayət (gələcəkdə muxtar vilayət) və muxtar respublika məclisləri, 40-45 üzvdən ibarət Bakı və başqa iri şəhərlərin məclisləri, 30-40 üzvdən ibarət rayon, şəhər məclisləri yaradılmalıdır; 64. 15-25 üzvdən ibarət kənd, qəsəbə, məhəllə məclisləri yaradılmalıdır; 65. 14-18 yaşlı uşaqlar uşaq məclislərinə Azərbaycan və başqa ölkələrin tarixindən, ədəbiyyatından, hüququn əsaslarından, məntiqdən, türkologiyadan, psixologiyadan, fəlsəfənin əsaslarından və din tarixindən, coğrafiydan, ailə mədəniyyətindən və sair humanitar fənnlərdən öz yaşlarına uyğun proqramla testlə verilmiş imtahanlar nəticəsində müəyyənləşməlidir, 66. Gənclər məclislərinin18 - 23 yaş arasındakı "deputatları" uşaq məclislərinə namizədlərin verdiyi fənnlərdən daha mürəkkəb proqramla, qanunyazma texnologiyasından, coğrafi siyəsaətdən(geopolitikdan), konfliktologiyadan, politologiyadan, diplomatiyadan və diplomatik protokoldan, təhlükəsizlik və sair elmlərdən öz yaşların uyğun proqramla test imtahanı verməklə müəyyənləşməlidirlər, 67. 23-28 yaşlı gənclərdən isə namizədlər humanitar və siyasi fənnlərdən ən azı magistr proqramı ilə testlə bilik göstəricinə görə müəyyənləşməli və 14-28 yaşlı seçicilər tərəfindən seçilməlidirlər. 68. Azı ayda 1 dəfə "böyüklər məclislərinin” gənclər məclislərilə və gənclər məclislərinin uşaq məclislərilə, 69. azı 3 ayda 1 dəfə isə bütün səviyyələrdə hər 3 məclisin birgə iclası keçirilməlidir. 70. Gündəlik elə qurulmalıdır ki, uşaq və gənclər məclislərinin deputatları da çıxışlarda iştirak etsinlər. 71. Ölkə prezidenti, muxtar republika (vilayət), vilayət rəhbərləri uşaq və gənclər məclisləri qarşısında ən azı 3 ayda 1 dəfə, təhsil, mədəniyyət, turizm, gənclər və idman naziri və onların yerlərdə nümayəndələri, vilayət(muxtar vilayət), muxtar respublika, rayon şəhər, qəsəbə, kənd məhəllə rəhbərlərisə hər ay görülən işlərlə əlaqədar məlumatla çıxış etməlidirlər. 72. Uşaq məclislərinə mərkəzdə və yerlərdə nazirliklərə və icra hakimiyyətlərinə, digər dövlət orqanlarına uşaq hüququna dair mütləq cavab verilməli olan sorğu hüququ verilməlidir. 73. Gənclər məclislərinin deputatlarına parlamentdə və yerli məclislərdə iştirak etmək və qanunveicilik təşəbbüsü, həmçinin icra orqanlarına nəzarət etmək, sorğu vermək hüququna malik olmalıdırlar; 74. Dövlətlərin suverenliyi, müstıqilliyi onların öz siaysətçilərini, siyasi partiyalarını maliyylələşdirməsindən başlayır, öz ordusunu və siyasi patiyalarını maliyyələşdirməyən xalq başqa dövlətlərin şikarına çevrilir, 75. buna görə"Siyasi partiyalar" haqqında qanun yenidən işlənməli, onların fəaliyyəti maliyyə və maddi texniki baxımdan YALNIZ dövlət tərəfəindən və "demokratiyanın inişafı üzrə vahid fonddan” ədalətli əsaslarala təmin olunmalıdır, 76. partiyaların mərkəzi rəhbər orqanlarının üzvlərinin icbari qaydada, yerli təşklatlarının rəhbər orqanlarının üzvlərnin isə könüllü qaydada siyasətə aid elmlərdən testlə imtahan verməsi nəzərdə tutlmalı, partiyaların və onların rəhbər orqanlarının testdən keçmiş üzvlərinin fəaliyyəti və sosial təminatı dövlət tərəfindən maliyyələşməlidirlər. 77. Proporsional seçkilərdə seçiciləriun azı 1 %-nin səsini almış siyasi partiyaların mərkəzi və yerli təşklatlarının rəhbrərliyinə qövlət qulluqçusu statusu verilməsi məsələsi gündəmə gətirilməlidir. 78. Prezident 2 dəfədən artıq seçilməməli, Milli Məclisin deputatları 4 illiyə, onların yarısı 2 ildən bir seçilməlidirlər. 79. Yerli, uşaq və gənclər məclislərinin deputatları 2 illiyə seçilməlidir. 80. Cüt illərdə prezident və parlament deputatlarının, tək illərdə isə yerli məclislərə və gənclər məclislərinə seçkilər keçirilməli və bununla da ölkədə hər il seçkilər və eyni zamanda ictimai rəy sorğuları və faktiki olaraq cüt illərdə ÜMUMMİLLİ, tək illərdə isə YERLİ PROBLEMLƏR üzərinə ELLİKLƏ "BEYİN HÜCUMU” keçirilməlidir. 81. Yerli məclislər yerli normativ xarakterli aktlar qəbul etmək, icra hakimiyyəti başçıları üzərində nəzarət, maliyyə sərəncamçısı səlahiyyətlərinə malik olmalıdırlar. 82. Milli Məclisin deputatları 2 dəfə ardıcıl, yerli məclislərin deputatları isə 4 dəfə ardıcıl seçildikdən sonra növbəti seçkilərdə iştirak etməməlidirlər. 83. Səsermə gününə azı 4 ay qalmış KİV-lər, fiziki və hüquqi şəxslər tərəfindən siyasi partiyaların, siyasətçilərin, namizədlərin fəaliyyətinə dair rəy soğusunun keçrilməsi, onun və əvvəlki rəy sorğularının nəticələrinin elan, dərc olunması qadağan olunmalı və bun görə məsuliyyət nəzərdə tutlmalıdır. 84. Prezidentliyə, Milli Məclisin və yerli məclislərin deputatlığına namizədlər istisnasız olaraq siyasi elmlərdən bilik testi əsasında müəyyənləşdirilməlidirlər. 85. Namizədlərin seçkiqabağı kompaniyası yalnız və yalnız dövlət və demokratiyanın vahid inkişaf fondundan fondundan bərabərlik əsasında maliyyələşməlidir. 86. Siyasi partiyaları fəaliyyətini, onların, özlərinin və ya digər namizədlırin seçkiqabağı kampaniyasını birbaşa və ya dolayısı ilə maliyyələşdirən şəxslərin cinayət məsuliyyəti qanuna daxil olunmalıdır. 87. Hər il prezidentin, baş nazirin, eynilə parlamentdə təmsil olunmuş partiayaların və majoritar qaydada seçilmiş deputatların, təhsil, səhiyyə, daxili işlər nazirlərinin, həmin nazirliklərin yerlərdə idarə, şöbə və bölmə rəhbərlərinin, yerli icra başçılarının və onların yerlərdə nümayəndələrinin, məktəb direktorlarının, şəhər, qəsəbə və kəndlərdə səhiyyə ocaqlarının rəhbərlərinin fəaliyyətinin vətəndaşlar tərəfindən bəyənilməsinə dair rəy sorğuları keçirilməlidir. 88. Deputatların geri çağrılması qaydası bərpa olunmalıdır. 89. Prezident də daxil olmaqla mərkəzi və yerli icra hakimiyyətinin nümayəndələri, həmçinin məclislərin deputatları və siyasi partiyaların nümayəndələri hər həftənin 1 günü yerlərədə seçicilərlə görüşməsi, problemləri yerində öyrənməli təcrübəsi tətbiq edilməli, 90. Hər həftənin 3-cü günü yerli icra hakimiyyəti, hər həftənin 4-cü günü isə prezident və zərurət yarandıqda nazirlər və mərkəzi icra hakimiyyətinin başqa rəhbərləri Milli Məclis qarşısında son 1 həftədə görülmüş işlər haqqında hesabat verməli və onların fəaliyyəti parlamentdə müzakirə predmeti olmalıdır.