Qarabağ və Respublika Uğrunda Vətəndaş Hərəkatına daxil olan partiyalar qarşıdan gələn bələdiyyə seçkilərinə hazırlaşmaqla yanaşı, ölkədə demokratik seçki mühitinin yaradılması və seçki komissiyalarının paritet əsaslarla formalaşdırılmasını tələb edir. Bu və ya digər məsələlərlə bağlı fikirlərini "Reytinq"lə bölüşən Azərbaycan Demokrat Partiyasının sədri Sərdar Cəlaloğlu hər şeydən öncə demokratik seçki iradəsinin vacib olduğunu deyir: - Məncə, seçkilərdə komissiyaların tərkibinə diqqət ayırmağın mənası yoxdur. Əsas odur ki, ölkədə demokratik seçki keçirmək üçün siyasi iradə olsun. Belə bir iradə olacağı təqdirdə seçki komissiyalarında kimlərin olmasının heç bir əhəmiyyəti yoxdur. İkincisi, seçkilərin demokratik keçməsi yalnız komissiyalardan asılı deyil. Yəni seçki prosesinin elə mərhələləri var ki, həmin mərhələlərdə də müəyyən qanuni dəyişikliklər edilməlidir. Mənə elə gəlir ki, biz, Azərbaycanda hər şeydən əvvəl ümummilli razılaşma əldə etməliyik ki, ölkədə demokratik seçki keçirilsin. Yerdə qalan məsələlər etimadsızlıqla bağlıdır. Ancaq bu etimadsızlıq komissiyalarla bağlı deyil, eyni zamanda icra strukturlarının seçkiyə müdaxiləsidir, seçkiqabağı təbliğatın məhdudlaşdırılmasıdır, resursların qeyri-bərabər olmasıdır. Yəni demokratik seçkilərin keçirilməsini yalnız komissiyalara indeksləmək səhvdir. Hətta komissiyalara müxalifət nəzarət edəndə belə saxtalaşdırmaq imkanları qalır. Ona görə də məsələləri bu cür götürməməliyik. [b]- Sizin fikrinizcə, Azərbaycan hakimiyyətinin demokratik seçki keçirmək iradəsi varmı? [/b] - Azərbaycanda belə bir iradə yoxdur. Çünki indi qanunlarda edilən dəyişikliklər göstərir ki, əksinə, ölkədə siyasi mühitin total nəzarətə alınması və insan hüquqlarının daraldılması istiqamətində proses gedir. Halbuki demokratik seçki iradəsinə qədər qanunların böyük əksəriyyətində Avropa standartlarına uyğun dəyişikliklər edilməlidir. Belə dəyişikliklər olmadığına görə, deyə bilmərik ki, ölkədə demokratik seçki keçirmək iradəsi var. [b]- Belə bir mühitdə seçkidə iştirak etmək nə dərəcədə doğrudur? [/b] - Seçkidə iştirak üçün iki prinsip var. Birincisi, nəyin bahasına olursa-olsun, bir də seçkidə iştirak xatirinə seçkidə iştirak etmək. Şəxsən bizim partiya seçkidə iştirak etmək xatirinə seçkiyə qatılır. Çünki xalqımızın indiki siyasi aktivliyi ilə ölkədə demokratik seçki mühiti yarada bilmirik. Həm də nəzərə almalıyıq ki, hətta Avropa Şurası kimi təşkilatlar da keçmiş postsovet respublikalarında demokratik seçki mühitinin yaradılmasında ciddi iradə nümayiş etdirmirlər. Belə bir vəziyyətdə ölkədə nə vaxt demokratik seçki mühiti olacağını gözləməklə az-çox seçki mühitindən istifadə edib, xalqı fəallaşdırmaq imkanlarımızı əldə vermiş olacağıq. [b]- Əgər beləydisə, onda niyə 2008-ci il prezident seçkilərində bu prinsiplərdən çıxış edərək, seçkiyə qatılmadınız? [/b] - Prezident seçkiləri digər seçkilərdən fərqlidir. Xüsusən birmandatlı seçki olduğuna görə, bütün respublikanı əhatə etmək lazım gəlirdi, bu zaman da çox nəhəng maliyyə resursları lazım idi. Bizim seçkidə iştirak etməməyimizin əsas səbəbi maliyyə resursları ilə bağlı oldu. Həm də seçkilərdə ayrılan təbliğat vaxtının məhdudluğu və icra strukturlarının seçkiyə müdaxiləsi ilə bağlı idi. Açığı, bunlar ayrı-ayrı məsələlərdir. [b]- Ancaq müxalifət boykot qərarı verəndə bu iddialarla çıxış etmirdi... [/b] - Biz boykot qərarı verməmişdik. Sadəcə, seçkidə iştirak etmədiyimizi bəyan etmişdik. [b]- Referendumu ki, boykot eləmişdiniz... [/b] - Biz həmin prosesdə iştirak elədik, kifayət qədər nəticələrə nail olduq. Demək olar ki, beynəlxalq təşkilatların da etiraf elədiyi kimi, referenduma seçicilərin 5-10 faizdən artığı gəlməmişdi. [b]- Sərdar bəy, müxalifət liderlərindən birinin "seçkidə iştirak xatirinə seçkiyə gedirik",- deməsi nə dərəcədə doğrudur? [/b] - Bilirsiniz, bizdə siyasi maariflənmə sahəsində ciddi problem var. Ona görə də biz bəzən yeni anlayışlardan istifadə edəndə sizinki kimi reaksiyalar yaranır. Əslində qeyd etdiyim kimi, seçkidə iştirak formaları dünya tarixində ən geniş yayılmış üsullardır. Bu gün də Türkiyə kimi bir ölkədə siyasi partiyaların böyük əksəriyyəti seçkidə iştirak xatirinə seçkiyə qatılır. Çünki "nəyin bahasına olursa-olsun" metodu ilə seçkiyə qatılanda mütləq rejimi dəyişdirməlisən. Bu o zaman olur ki, beynəlxalq situasiya, ölkədəki vəziyyət nəzərə alınır. Bu gün də dünyada çox nadir hallarda, inqilabi situasiyalar yetişəndə müxalifət "ya hə, ya yox" prinsipi ilə mübarizə aparır. Yerdə qalan hallarda hamı seçkidə iştirak [b]xatirinə seçkiyə qatılır. - Maraqlı bir vəziyyət yaranıb. 2003, 2005-ci illərdə Siz də daxil olmaqla, müxalifət liderləri "biz hakimiyyətə gələcəyik",- iddiaları ilə çıxış edirdiniz. Amma indi nədənsə, bu iddialarınız yoxdur. Bunun səbəblərini bilirsinizmi? [/b] - Şüarlar həmişə real gücə, resurslara əsaslanmalıdır. Biz vaxtiylə deyəndə ki, hakimiyyətə gələcəyik, onda Rəsul Quliyev bizim partiyanın rəhbəri idi, aydın şəkildə hakimiyyət uğrunda mübarizə aparırdı. Etiraf etmək lazımdır ki, Rəsul Quliyevin bu prosesə qoşulması ilə müxalifətin resursları genişlənmişdi. Həmin dövrdə Avropa strukturlarının da Azərbaycana münasibəti fərqli idi, demokratikləşmə ilə bağlı ciddi təzyiqlər var idi. Amerikanın özü bu bölgənin demokratikləşməsi üçün ortaya aşkar mövqe qoyurdu. Amma sonrakı illərin təcrübəsi göstərdi ki, hətta bir jurnalistin həbsxanadan azad edilməsində belə beynəlxalq təşkilatlar təzyiq göstərmirlər. Azərbaycanla ümumiyyətlə, maraqlanmırlar, qanunların mürtəceləşdirilməsinə müqavimət göstərmirlər. Bütün bunları nəzərə alıb reallıqlara uyğun vəzifə müəyyənləşdiririk. Ümumiyyətlə, siyasətdə gücə, imkana, potensiala və şəraitə uyğun olmayan məqsədlərin qoyulması siyasi avantüradır. Müxalifəti də siyasi avantüra eləmədiyinə görə qınamaq olmaz. [b]- Onda belə demək mümkündürmü ki, əvvəlki dövrlərə baxanda müxalifət bu gün zəifləyib? [/b] - Söhbət müxalifətin zəfiliyindən getmir. Müxalifətin zəifləməsi demokratik vəziyyətin pisləşməsi ilə əlaqədardır. Çünki müxalifət demokratik cəmiyyətin elementidir, olsa-olsa, radikal, silahlı müxalifət olur. Bu baxımdan, bəli, qəbul eləmək lazımdır ki, Azərbaycanda demokratik mühit pisləşdiyindən müxalifət də, siyasi hakimiyyət də zəifdir. Müxalifətin gücü iqtidarın gücünün əksini təşkil edir. İndi Azərbaycan cəmiyyəti zəifdir, demokratiya geriləyib. Bütün bunları nəzərə alıb deyə bilərəm ki, ümumi durğunluqla bağlı Azərbaycanda çox ciddi geriləmələr var. Geriləmələrin də nəticəsində müxalifət bu vəziyyətdədir. [b]- Bəs, bu vəziyyət nə qədər davam edə bilər? [/b] - Bu vəziyyətin dəyişməsi ilk növbədə Azərbaycan iqtidarından asılıdır. Çünki iqtidarın indiki siyasəti dəyişməyəcəyi təqdirdə bizim aşağılardan təzyiqimiz ölkədə vətəndaş müharibəsinə gətirib çıxara bilər. İkincisi, beynəlxalq təşkilatlar öz vəzifələrini yerinə yetirməlidirlər. Hansı ki, məhz onların loyal münasibəti keçmiş sovet respublikalarında demokratiyanın gözardı edilməsinə gətirib çıxarır. Üçüncüsü, cəmiyyət öz haqları uğrunda ciddi şəkildə mübarizə aparmalıdır. Biz tez-tez müxalifətdən danışırıq, amma müxalifət Azərbaycan xalqının dəstəyi ilə güclü olur. Xalq həm maddi, həm insan resursları baxımdan müxalifətə dəstək vermirsə, xalqın mənəvi haqqı yoxdur ki, müxalifətdən nəyisə gözləsin. Bizim sehirli çubuğumuz yoxdur ki, gedək Ermənistandan müxalifət, Gürcüstandan xalq gətirib müxalifət yaradaq. Azərbaycanda müxalifətin zəfiliyinin ciddi səbəblərindən biri də mülkiyyətin qeyri-müəyyənləyidir. Bizdə müstəqil iş adamı, maliyyə strukturları olmadığına görə, həm müxalifət, həm mətbuat, həm də vətəndaş cəmiyyəti institutları iqtisadi çətinliklər içərisindədir. Əgər xalq maliyyə cəhətdən dəstək verərsə, təbii ki, müxalifət asanlıqla ölkəni düşdüyü vəziyyətdən çıxara bilər. Əslində totalitar cəmiyyətlərdə müxalifətçilik eləmək acından ölmək üçün seçilən yoldur. Azərbaycanda isə müxalifətdə olmaq, məhrumiyyətləri, işgəncələri qəbul eləmək, ayrıseçkiliyə məruz qalmaq deməkdir. [b]- Sərdar bəy, vaxtiylə Sizin partiyanızın rəhbəri olan Rəsul Quliyevin lideri olduğu ACP-də vəziyyət gərgindir. Partiya sədri istefa verib, daxili intriqalar davam edir. Bununla bağlı Sizin mövqeyinizi də öyrənmək istərdik... [/b] - Partiya quruculuğundan kimlərinsə getməsi, gəlməsi adi bir şeydir. Ancaq onu da bildirim ki, Rəsul Quliyev bizdən ayrılanda bizdən onunla çox kiçik bir qrup getmişdi. Maraqlıdır ki, həmin qrup ayrılan gündən də parçalanmaqda davam edirdi. Çünki siyasi partiyaların parçalanması siyasi motivlə olanda ortalığa yeni siyasi güclər çıxır, amma şəxsi və qrup marağından belə addımlar atılanda bir qayda olaraq, uğursuz olur. Həmin qurum yaranandan bəri onu təşkil edənlərin arasındakı ziddiyyətlər mətbuat səhifələrindən düşmürdü. Mən bunu belə qiymətləndirirəm. [b]- Bəs, Rəsul Quliyev?[/b] - Əvvəllər Rəsul Quliyevin gücünü, potensialını çox şişirdirdilər. Faktiki olaraq, onun gücü və potensialı Demokrat Partiyası ilə bağlı idi. Bəzi adamlara elə gəlirdi ki, ADP-nin gücü Rəsul Quliyevdən qaynaqlanır, amma sonra gördülər ki, bütün bunlar blefdir. Ona görə də bir çoxları səhvlərini başa düşüb, onu tərk etdilər. [b]- Bəs, Rəsul Quliyevin şəxsi nüfuzunun olmamasını o vaxt bilmirdiniz? [/b] - Siz əgər gözəl sürücüsünüzsə, amma maşınınız yoxdursa, heç vaxt avtomobil yarışında iştirak edə bilməzsiniz. Yəni obrazlı deyirəm ki, hər hansı bir liderin gücünün, potensialının nə qədər olmasının elə bir əhəmiyyəti yoxdur, əgər onun siyasi vasitəsi yoxdursa... Partiya - lider üçün siyasi məqsədlərini həyata keçirmək üçün bir vasitədir. Rəsul Quliyev nə qədər güclü siyasətçi olsa da, əgər onun əlində siyasi vasitə yoxdursa, deməli, o, hərəkət edə bilməz. İndi yaranmış vəziyyət bununla bağlıdır. Amma ADP-nin sədri olan vaxtı sürətli, güclü, yaxşı idarə olunan bir partiya aparatı vardı. Həmin partiya aparatı 10 il ərzində Azərbaycan meydanlarında mitinqlər keçirirdi, hakimiyyəti bir dəqiqə sakit oturmağa qoymurdu. Partiyadan ayrılandan sonra isə Rəsul Quliyev belə bir vasitədən məhrum oldu. Bir də ki, lideri xaricdə olan partiyaların buradakı partiya rəhbərləri kifayət qədər gücə, potensiala malik olmalıdırlar. Bunlar olmayan təqdirdə, təbii ki, o partiyanın fəaliyyəti də olmayacaq. Məsələn, Ayaz Mütəllibovun nüfuzu Rəsul Quliyevdən az deyil, amma onun da normal partiyası olmadığına görə, sözünü deyə bilmir. Və yaxud Füzuli Məmmədov bir vaxtlar Azərbaycanda böyük pullar xərcləyirdi. Gördünüz ki, o partiya toz kimi yox olub getdi. Yəni bunların hamısı bir-birinə bağlı məsələlərdir. Rəsul Quliyevin də buradakı partiya rəhbərləri zəif olduqları üçün qurumu normal siyasi qüvvə kimi ortaya çıxara bilmədilər. [b]Zaur ƏHMƏD [/b]