Biz bu məqalədə emosional şəkildə verilmişdir qərarların nə dərəcə ədalətli və məqsədəuyğun olduğunu düşünəcək, araşdıracağıq.

Hər bir insanın normal həyatında verdiyi qərarlarlarda da emosionallıq, obyektivlik mövcuddur, lakin Hüquq sahəsi üzrə bu mövzuya yanaşıldıqda isə bu bir çox yanlışlıqlara  aparıb çıxara bilər.

Məqalədə bu kimi problemlərin həlli yollarına, strategiyalarına qəsa baxış edəcəyik.

Açar sözlər: emosional təsir, subyektiv yanaşma, qərarvermə mexanizmi, neytral düşüncə, emosional intellekt

Giriş

İnsan həyatı boyunca fərqli situasiyalarda seçim etməli olur. Bu seçimlər işgüzar münasibətlər, şəxsi həyat və ictimai fəaliyyət kimi müxtəlif sahələrdə özünü büruzə verir. Qərarvermə prosesi rasional düşüncə və analitik yanaşma tələb etsə də, emosional faktorlar bu qərarların formalaşmasına təsir göstərə bilər.

Bəzi hallarda emosiyalar insanın obyektiv düşünmə qabiliyyətini zəiflədərək qeyri-rasional qərarların qəbul edilməsinə səbəb olur. Hüquqi, inzibati və sosial məsələlərdə obyektivliyin qorunması olduqca vacibdir, lakin emosional təsirlər tərəfsiz qərar qəbul etmə prosesini çətinləşdirə bilər. Emosiyaların qərarverməyə təsiri və onların minimuma endirilməsi yolları isə ciddi müzakirə tələb edir.

İnsan beyni qərarvermə zamanı həm məntiqi, həm də emosional düşüncədən istifadə edir. Lakin emosional reaksiya nə qədər güclü olarsa, qərarın rasional əsaslandırılması bir o qədər çətinləşir. Emosional təsirlər bir çox sahələrdə problemlər yarada bilər. Hüquq sahəsində qərarlar tam obyektiv olmalıdır, lakin bəzi hallarda hakimlərin və hüquq mühafizəçilərinin emosional təsirlər altında subyektiv mövqe tutduğu müşahidə olunur. İctimai təzyiq və emosional nitqlər qərarların neytrallığını poza bilər.

İdarəetmə və təşkilati qərarlar zamanı rəhbər şəxslər işçiləri qiymətləndirərkən obyektiv kriteriyalardan istifadə etməlidirlər. Lakin emosional bağlılıq və şəxsi münasibətlər bəzən bu obyektivliyə kölgə sala bilər. Sosial münasibətlərdə isə dostluq və ailə əlaqələri bəzi fərdlərin haqsız üstünlük qazanmasına və digərlərinin haqsız yerə ikinci planda qalmasına gətirib çıxara bilər.

Emosional təsirlərin obyektiv qərarverməyə mane olmasının qarşısını almaq üçün bir sıra effektiv strategiyalar mövcuddur. İlk növbədə, emosional intellektin inkişaf etdirilməsi vacibdir. İnsan emosiyalarını tanıyıb idarə etdikdə, daha balanslı və qərəzsiz qərarlar verə bilər. Analitik yanaşma tətbiq edərək, qərar verməzdən əvvəl hadisələr və məlumatlar obyektiv şəkildə dəyərləndirilməlidir. Daxili və xarici faktorların nəzərə alınması, alternativ perspektivlərin qiymətləndirilməsi və müxtəlif mənbələrdən məlumat toplanması neytrallığı artırır. Həmçinin, tələsik reaksiya verməmək və qərarvermə prosesinə vaxt ayırmaq emosional dalğalanmaların təsirini azaltmağa kömək edir.

Nəticə

Emosional qərarvermə insan təbiətinin bir hissəsidir, lakin bu təsirlərin neytrallığı pozmaması üçün müəyyən strategiyalar tətbiq edilməlidir. Xüsusilə hüquq, idarəetmə və sosial münasibətlərdə obyektiv qərarvermə təmin olunmalıdır. İnsanlar emosional təsirləri düzgün idarə etməli, analitik düşüncəyə əsaslanmalı və subyektiv amilləri minimuma endirmək üçün müxtəlif metodlardan istifadə etməlidirlər. Bu yanaşma cəmiyyətin bütün sahələrində daha ədalətli və rasional qərarların qəbul olunmasına töhfə verəcəkdir.

Ədəbiyyat siyahısı

Qasımov, E. (2018). Emosiyalar və qərarvermə psixologiyası. Bakı: Elm və Təhsil Nəşriyyatı, səh. 45-67.
Hüseynov, R. (2020). Qərarvermə prosesində emosional təsirlər. Bakı: Şərq-Qərb Nəşriyyatı, səh. 112-130.
Məmmədova, S. (2019). İdarəetmədə obyektivlik və emosional intellektin rolu. Bakı: Təhsil Nəşriyyatı, səh. 78-95.

Əliyev, A. (2021). Hüquq və ədalətlilik prinsipləri: Emosional təsirlərin rolu. Bakı: Hüquq Nəşriyyatı, səh. 50-72.
Vəliyev, T. (2017). Psixoloji amillərin sosial münasibətlərə təsiri. Bakı: Elm və İnnovasiya Nəşriyyatı, səh. 33-58.

Müəllif: Qafiyə Rzayeva,

Naxçıvan Dövləti Universitetinin Hüquq fakültəsinin tələbəsi

MİA.AZ