KITABLARI YANDIRMAQDAN BÖYÜK CİNAYƏT
17-11-2023 [15:57]
Qalib ARIF
***
Böyük Çin filosofu Konfutsinin bir kəlamı var, İsa Peyğəmbərin də adına yazırlar: “Siz insanların balıq yeməyini istəyirsinizsə, onlara balıq verməyin, balıq tutmağı öyrədin”.
Düşünürəm ki, hazırda bütün dünyada internet-məkanda tez-tez səslənən “Kitab oxuyanlar bu gün də, sabah da televiziyaya baxanları idarə edəcəklər” deyimi də bu hədisə əsaslanır. Çünki kitablar təxəyyülün inkişafına xidmət edir – sizə balıq tutmağı öyrədir, televiziya isə onu sizə hazır verir. Tutaq ki, siz Hüqonun “Səfillər”ini oxuyursuz, sizin beyninizdə yalnız sizə aid olan, sizin yaratdığınız Janvaljan, Javer obrazları canlanır. Televiziyada “Səfillər” filminə baxanda deyirsiz “yox, burda Janvaljan çox qocadır, Javer isə çox keçəldir”.
Təxəyyül böyük qüvvədir, insanın analitik ağlını, yaradıcı təfəkkürünü inkişaf etdirir. Cek London nahaq yerə demir ki, “Təxəyyül hətta vəhşini də dahi edə bilir”.
Albert Eynşteyn isə təxəyyülə elmdən, təhsildən böyük qiymət verir, “Təxəyyül günəş şüasını minib, istədiyi yerə çapmağa qadirdir” deyir. Deməli, təxəyyül yaradıcılığa nur saçan, təfəkkürə yol göstərən bir işıqdır. Dünyanın bütün bədii əsərləri, dahi kəşfləri bu işığın təsirindən yaranır. Bu işığın mənbəyi bir tərəfdən insanın öz talantıdırsa, digər mənbəyi oxuduğu kitablardır. Bunlar sanki qoşa qanadlardır, insanlığı irəli aparır. Aristotel hələ 2500 il bundan əvvəl demişdi ki, “Hər hansı yeni ideya, ən azı iki köhnə ideyanın qovşağında yaranır”. Köhnə ideyaları isə insan oxuduğu kitablardan alır, onların üzərində öz talantı ilə yeni ideyanı yaradır.
Kitab oxumağn təxəyyülü inkişaf etdirməkdən, təfəkkürə qida verməkdən başqa, insanın sağlamlığına, formada qalmasına da müsbət təsir edir. Kitab oxuma prosesi insan beynini gimnastika etdirir, beyni qocalmağa, korşalmağa qoymur. Bu da insanı cavan saxlayır, yaddaşını yaxşılaşdırır, ömrünü uzadır. Viktor Hüqoya, Lev Tolstoya, Albert Eynşteynə baxın, görün kitab oxumaq onların peşəkar yaradıcılığını hansı səviyyəyə qaldırıb, ömrünü nə qədər uzadıb. Mütəmadi kitab oxuyan adamlar, bir qayda olaraq, hazırcavab, özlərinə inamlı olurlar, söz ehtiyatları çox olur, düşdükləri situasiyadan daha asan baş çıxarırlar, ən azı, çörəklərini kitab oxmayanlardan daha rahat qazanırlar.
Hazırda bütün dünyada internet-məkanı başına götürən bir deyimi də var: "Kitab oxuyanların sayı sürətlə azalır, XIX, XX əsrlərdə kitab oxuyanların heç 5-10 faizi indiyə qalmır”. Hesab edirəm ki, tamamilə səhv yanaşmadır. Sadəcə olaraq, klassik demiş, “Zamanın nehrəsi çalxanır, yağı yağ üstə çıxır, ayranı ayranlıq olur”. XIX, XX əsrlərdə kitab oxumaq, sadəcə olaraq dəb idi, indi Feysdə, İnternetdə vaxt keçirmək kimi. Odur ki, həmin dövrlərdə kitab oxuyanlar da çox idi, evdar qadınlardan tutmuş işsiz-gücsüz adamlara kimi. Balzakı, Dyumanı yada salın, onların əsərlərini Avropanın, Rusiyanın bütün evdar qadınları oxuyurdu...
Bu gün isə, vaxtın qızıl olduğu dövrdə insanlar kitabı vaxt keçirmək üçün yox, yeni bir şeylər öyrənmək, nə isə götürmək üçün oxuyurlar. Odur ki, bədii kitabları oxuyanların sayı sürətlə azalır, elmi, fəlsəfi kitabları oxuyanların sayı isə parallel olaraq artır. Bunu dedektiv əsərləri oxuyanların sayının azalması timsalında daha bariz müşahidə etmək olar. Deməli, kitab oxumaq da bütün ali dəyərlər kimi dərk olunan zərurətdir, dərk olunduqda şəxsiyyətin inkişafına, yaradıcılığına, dərk olunmadıqda isə, ən yaxşı halda, vaxt itkisinə səbəb olur. Ən pis halda isə, dəli olanlar da var…
Bəli, kitab keçmişin səlnaməsi, bu günün güzgüsü, gələcəyin xəbərçisi kimi bütün zamanların və bütün insanların diqqət mərkəzində olub və olacaq. Min illərdir ki, uzaqgörən, öz xalqının inkişafını istəyən şahlar, imperatorlar kitabı yazanları – filosofları, yazıçıları mükafatlandırır, kitabı, kitabxananı qoruyur, insanları kitab oxumağa, savad almağa çağırırlar. Zalımlar, vicdansız hökmdarlar isə kitabxanaları yandırır, alimləri cəzalandırır, xalqları qaranlıqda saxlamağa çalışırlar. Eramızdan əvvəl Misirdə İskəndəriyyə kitabxanasının yandırılmasından tutmuş, XX əsrdə kommunistlərin, faşistlərin kitabları, kitabxanaları yandırmasına qədər, bunun yüzlərlə nümunəsi var. Ancaq tarix göstərir ki, kitab yandıranlar heç zaman öz arzuların çatmırlar və çatmayacaqlar. Alçaqlar, vicdansızlar nə qədər yandırsalar da, kitab Səməndər quşu kimi odun, külün iğindən çıxır, insanlara yol göstərir, savad verir…
Düşünürəm ki, kitab yandırmaq ən böyük ədalətsizlikdir, faktiki olaraq, bəşəri cinayətdir. Amma kitabları yandırmaqdan daha böyük bir cinayət var: KİTABLARI OXUMAMAQ…
MİA.AZ
Macarıstan XİN başçısı Ermənistana səfər edəcək
Paşinyan Fransanın yeni Baş nazirini Ermənistana dəvət edib
Azərbaycan XİN Braziliyanı Milli Günü münasibətilə təbrik edib
Mehriban Əliyevadan Orxan Aslanovla bağlı paylaşım: "Paraatletimizə güc, enerji və yeni qələbələr arzulayıram!"
Paris-2024: Lamiyə Vəliyeva daha bir medal qazandı, Raman Saley isə finala çıxdı (Yenilənib)
“Abzas Media” işi: saxlanılan jurnalistlərin barəsində həbs müddəti uzadıldı (YENİLƏNİB)
Sabah hava necə olacaq? - Proqnoz
MƏKTƏB DİREKTORU NAZİRƏ AÇIQ MÜRACİƏT YAZDI: "Məni qəbul edin..." - Prezident təqaüdçüsü haqsızlıqla üzləşib
Azərbaycan neftinin qiyməti 76 dollara düşdü
Zakir Həsənovla Hikmət Mirzəyev sərhəd bölgəsində - FOTOLAR
"Azəriqaz"da daha bir dəyişiklik - İdarə rəisi təyinatı oldu
Şuşaya daha 27 ailə köçürülüb
Bu gün sizi nə gözləyir? - BÜRCLƏR
İsrail qüvvələrinin Nablusda nümayişi dağıtması nəticəsində türk əsilli ABŞ vətəndaşı ölüb
Almaniya kansleri Frankfurtda Zelenski ilə görüşüb
Türkiyə klubu nigeriyalı qolçudan imtina etdi - Səbəb
"MediaServis" platforması fəaliyyətə başlayıb - Məqsəd nədir?
Bakı merinin xidməti maşını sürücülərin yolunu kəsdi və... - VİDEO
İlham Əliyev İtaliyadan Moskva və Kiyevə vasitəçilklə bağlı mühüm təklif göndərdi: "70 il bir yerdə olmuşuq..." (ÇIXIŞIN TAM MƏTNİ) - Yenilənib
İsrail Qəzzaya yenə zərbələr endirib - Ölənlər arasında 4 uşaq var
Vəzifəli şəxslərlə bağlı cinayət işi məhkəməyə göndərilib
Böyük Britaniya Estoniyada həbsxana icarəyə götürür - 25 milyona
İyi Partiyadan növbəti istefa - Deputat partiyadan ayrıldı
Bakıda yolda kran yanıb
Keçmiş gömrükçilər hakim qarşısına çıxarılır - Təfərrüat
Kılıçdaroğlu qurultaya qatılmadı - Özgür Özəl "Onlar bir daha biu partiyada vəzifə almayacaqlar" mesajı verdi
Əli İnsanovun üzərindən məhkumluq götürüldü - Məhkəmə iclası
Prezident İlham Əliyevin İtaliyaya işgüzar səfəri başa çatıb
Prezident İlham Əliyev İtaliyada - Səudiyyə Ərəbistanı Krallığının investisiya naziri ilə görüş olub (Yenilənib)
İlham Əliyev İtaliyanın “Ansaldo Energia” şirkətinin baş icraçı direktoru ilə görüşüb - FOTOLAR (Yenilənib)
NATO-nun Baş katibindən Çinə çağırş: "Rusiyaya dəstəyi dayandırın"
Türkiyə ordusu son 4 gündə 27 terrorçunu zərərsizləşdirib - Açıqlama
Tovuzda kütləvi dava: səbəbkar həbsxanadan necə çıxıb?
Tramp yəhudilərin toplantısında "Harris qazansa, İsrail yox olacaq" dedi, rəqibinə dəstək verənləri aşağıladı - Kamala Harrisin cavabı gecikmədi
BDU-da yenə nöqsanlar aşkarlandı - DETALLAR
Kənd Təsərrüfatı Nazirliyində daha geniş yoxlamaya qərar verildi - Vergi Xidməti nələri araşdıracaq?
Sabah rayonlara yağış yağacaq
Engin Polat həbsdən buraxıldı - 40 il cəza tələb olunurdu
Dövlət Xidmətinin sabiq rəisi haqda yeni qərar verildi