Rusiyanın paytaxtı Moskvanın Biryulyovo rayonunda yerli sakin 25 yaşlı Yeqor Şerbakovu qətlə yetirməkdə şübhəli bilinərək saxlanılan həmyerlimiz Orxan Zeynalov ətrafında yaranmış bütün qalmaqallara Azərbaycanın Rusiyadakı səfirinin müavini Qüdsi Osmanov geniş şəkildə aydınlıq gətirib. 

Mia.az diplomatın press24.az-a müsahibəsini təqdim edir: 

- Qüdsi bəy, Bakıya xoş gəlmisiz. Məlum hadisələrlə bağlı sizin fikirlərinizi öyrənmək istəyirik. Xahiş edərdik, qısa açıqlama verərdiniz. Niyə bizim səfirlik məsələ ilə bağlı bir qədər gec tədbir görməyə başladı?

- Əslində səfirlik bu barədə həmin gün səhər saat 9 radələrində artıq məlumatlı idi. Hadisədən agah olan kimi səfir mənə, eləcə də Rusiyanın Daxili İşlər Nazirliyinin nümayəndəsi Eldar Səmədov xüsusi tapşırıq verdi. Dərhal araşadırmaya başladıq. Hüquq-mühafizə orqanları və Moskva meriyası ilə əlaqa yaratdıq və danışıqlara başladıq. Baş verən hər xırda detalı xüsusi nəzarətdə saxlayır və dərhal Azərbaycanın Rusiyadakı səfiri Polad Bülbüloğlunu məlumatlandırırdıq. Həmin iki gün Qurban bayramı olmasına baxmayaraq, səfirliyin bütün əməkdaşları səfirin rəhbərliyi altında geniş iclaslar keçirtdi, fikir mübadiləsi apardı və hansı tədbirlərin görüləcəyinə qərar verdi. Bu sahədə fəaliyyətimiz növbəti günlərdə də davam etdi. Lakin ilk iki gün bu işlər barəsində mediaya heç bir məlumat ötürülmədi. Çünki hələ heç kimə bəlli deyildi ki, həmin qətli həqiqətən Orxan Zeynalov törədib, ya yox. Orxan Zeynalov hüquq-mühafizə orqanlarının əməkdaşları tərəfindən saxlanıldıqdan sonra biz "Facebook” sosial şəbəkəsi vasitəsilə məsələyə münasibət bildirdik. Mən də, Rusiyanın Daxili İşlər Nazirliyinin nümayəndəsi Eldar müəllim də fikrini açıqladı. Daha sonra hörmətli səfirimiz Polad Bülbüloğlu Rusiyada geniş auditoriyaya malik "Dojd” telekanalına geniş müsahibə verdi. O, Azərbaycanı Rusiyada təmsil edən səlahiyyətli diplomat kimi jurnalistlərin bütün suallarına cavab verdi. Həmin müsahibə vasitəsilə istər Rusiya, istərsə də Azərbaycan ictimaiyyətini narahat edən bütün məqamlara aydınlıq gətirildi. 

- Düzdür, sizin kimi geniş səlahiyyətli bir şəxslə şayiələr barəsində danışmaq düzgün olmazdı. Amma mən onlardan birinə toxunmaq istəyirəm. Hadisədən sonra Moskvada yaşayan iş adamları, konkret olaraq Moskva vilayəti Azərbaycanlıların Milli-Mədəni Muxtariyyətinin sədri Qalib Ağayev bildirdi ki, bu, elə bizim azərbaycanlı biznesmenlərin işidir. Onlar bəzi ərazilərin boşaldılıb yerində müasir super-marketlər tikilməsinin marağında olduqları üçün belə iğtişaşlar törədirlər. 

- Biz diplomatlar şayiələrlə hərəkət etmirik. Düzdür, hamı kimi biz də gündə yüz söz eşidirik. Lakin o sözlərin əksəriyyəti əsassız olur. Sözügedən qətl məişət zəmnində törədilmiş ağır cinayət hadisəsidir. Bunun Rusiya mediası tərəfindən şişirdilib bu qədər qabardılması və əsas diqqətin qətli törədənin azərbaycanlı olmasına yönəldilməsi birmənalı şəkildə düzgün deyil.

Rusiya çoxmillətli və çoxdinli dövlətdir. 12 milyondan artıq əhalisi olan Moskva şəhərində belə bir hadisənin törədilməsi yalnız orada işləyən əmək miqrantlarının yox, həm də yerli sakinlərin, ümumilikdə cəmiyyətin birliyinin əleyhinə işləyən bir haldır. Bu, birbaşa dövlətin imicinə xələl gətirən faktordur. Rusiya bu gün Yeltsin epoxasında olan ölkə deyil. Rusiya bu gün dünyanın ən güclülərindən biridir. Bu çoxmillətli güclü dövlətin rəhbəri Vladimir Putin dünya miqyasında xüsusi nüfuzu olan ölkə rəhbəridir. O, dilindən və dinindən asılı olmayaraq, Rusiyada yaşayan bütün xalqların həm rəhbəri, həm də lideri və eyni zamanda ümumilikdə Rusiya ictimaiyətinin birliyinin qarantıdır. Vladimir Putinin Azərbaycanın dövlət başçısı cənab İlham Əliyevlər də gözəl münasibətləri var. Bir müddət öncə onun geniş nümayəndə heyəti ilə birgə Azərbaycana işgüzar səfəri Azərbaycan və Rusiya arasındakı iqtisadi və siyasi münasibətlərin getdikcə daha da yüksək səviyyədə inkişaf etdiyini göstərdi. 

Ümid edirəm ki, Rusiyanın aidiyyatı qurumları ölkənin, onun siyasi liderinin nüfuzuna zərər gətirən bu hadisədən lazımı nəticə çıxaracaqlar. Gələcəkdə belə hadisələrin baş verməsinə zəmin yaradacaq hallar, hesab edirəm ki, indidən aradan qaldırılacaq. Moskvada hər gün məişət zəmnində ağır cinayətlər qeydə alınır. Orada yaşayan azərbaycanlılar, başqa xalqların nümayəndələri və eləcə də ruslar arasında qətl hadisələri baş verir. Bu da həmin cinayətlərdən biridir. Sadəcə, olayın bu dərəcədə intensiv şəkildə bütün normalardan kənara çıxması öz-özlüyündə xoşagəlməz haldır. Bunu dünya ictimaiyyəti də başa düşür, beynəlxalq qurumlar da. Moskvada baş verniş xoşagəlməz olay əvvəlcə dövlətin nəzarətindən çıxdı və sonra güc hesabına boğuldu. Nəticədə kütlənin iştirakı ilə həmin hadisənin sonrakı gedişatı bu formada inkişaf etdi. Mən hesab edirəm ki, bunun əsas səbəbi üçüncü tərəfdir. Zənnimcə, üçüncü tərəf bizim "dostlarımız”, o cümlədən Rusiya dövlətinin "dostları” ola bilər. Çünki bu problem təkcə Azərbaycanın yox, həm də Rusiyanın əleyhinə yönəlmiş aksiyadır. Onlar istəyirlər ki, dünya ictimaiyyətində Rusiyaya qarşı mənfi rəy formalaşsın. Rusiya ilə Azərbaycan arasındakı münasibətlərin siyasi, iqtisadi və ictimai sahələrdə belə yüksək səviyyədə inkişaf etməsi onlara sərf etmir. Bunu səfirimiz "Dojd” telekanalına verdiyi müsahibəsində də qeyd etdi. Düzdür, medianın buraxdığı səhvlər də bu baxımdan onların xeyrinə oldu. Digər tərəfdən, mən Rusiyada uzun müddət yaşamış və çalışmış bir şəxs kimi öz müşahidələrimdən deyə bilərəm ki, əmək miqrantları – Orta Asiyadan, Şimali Qafqazdan, Moldovadan, Ukraynadan və digər ölkələrdən gələnlər yerli sakinlərin iş yerlərini əllərindən almaqla yanaşı, həm də ciddi qanun pozuntularına yol verir, ayrı-ayrı cinayətlər törədirlər. Yerli sakinlərin miqrantlara münasibəti birmənalı deyil. Mən bunu Sankt-Peterburqda olarkən də görürdüm, indi Moskvada yaşadığım müddətdə də. Xoşbəxtlikdən son vaxtlar azərbaycanlılar Rusiyaya əsasən təhsil almaq üçün yollanırlar. Bu da öz növbəsində iki dövlət arasındakı münasibətlərin gələcək inkişafına yalnız müsbət təsir göstərə bilər. 

Bizim apardığımız araşdırmalar göstərir ki, son 5-7 il ərzində 90-ci illərdə çətin dönəmdə çörək pulu ardınca Rusiyaya yollanmış həmyerlilərimizin 12-15 faizi geri qayıdıb. Amma başqa dövlətlərdən miqrantlarının Rusiyaya axını davam edir. Qətlin baş verdiyi vaxt media bütün bu xoşagəlməz halları eyni vaxtda işıqlandırmağa başladı və cəmiyyəti bir qədər də qıcıqlandırdı. Heç kimə sirr deyil ki, Rusiyadakı millətçi qrupların daxilində etnik ermənilər də var. Bunu Rusiya mediası da gizlətmir. Belə qruplar həmin ərəfədə Biryulyovoya toplaşdılar və kütləni ayağa qaldırdılar. Həmin millətçi qrupların tərkibində rusların məhəbbətini qazanıb gələcəkdə deputat olmaq istəyənlər də var. Media da reytinq xatirinə həmin qrupların yaydığı bütün popurist çıxışları işıqlandırdı. Nəticədə hesablanmamış problemlər meydana çıxdı. Sonra da həmin problemləri boğmaq üçün dövlət öz gücünü göstərməyə başladı.

Hüquq-mühafizə orqanlarının Orxana qarşı o cür münasibəti əslində normal deyildi. Orxan Zeynalov nə terrorçudur, nə separatçı, nə də ki, dövlət çevrilişinə cəhd etmiş bir şəxs. Onun bu formada həbs olunması, ona qarşı hüquq normalarına zidd addımlar atılması yaxşı hal deyil. Bu cür hadisələr xalqlar arasındakı münasibətləri korlaya bilər. Rusiyada azərbaycanlılara qarşı mənfi rəyin formalaşması xalqlarımız arasındakı münasibətlərə də mənfi təsir göstərə bilər. Yuxarıda da qeyd etdiyim kimi, Rusiyanın hüquq-mühafizə orqanları, siyasi institutları baş verənlərdən nəticə çıxaracaqlar. Bu, bizə də dərs olmalıdır. Hadisələr göstərdi ki, Rusiyada nüfuzu olan azərbaycanlılar, müxtəlif diaspor təşkilatlarının rəhbərləri media vasitəsilə olaylarla bağlı fikir bildirə bilmədilər. Hadisələrin qarşısını almaq üçün biz Rusiyada müxtəlif tədbirlər həyata keçirdiyimiz bir vaxtda Azərbaycana qarşı mənfi rəy formalaşdırmağa xidmət edən təbliğatın qarşısını ala biləcək addımlar atılmadı. Azərbaycanın əleyhinə çalışan həmin təbliğat maşınının qarşısına alacaq qüvvələr ortaya çıxmadı. Uzun iilər boyunca Azərbaycana səfər edən, bizi dost adlandıran, dünyada böyük nüfuza sahib olan media nümayəndələri bu təbliğata qarşı lazmı səviyyədə çıxış etmədilər. Problem bundadır. Biri çıxıb demədi ki, Orxan Zeynalov məişət zəmnində cinayət törədibsə, buna görə qanun qarşısında cavab verəcək. Burda millətin günahı nədir?! Mən xüsusilə diaspor təşkilatlarını vurğulamaq istərdim. Rusiyada fəaliyyət göstərən və Azərbaycanda İnternet səhifələrindən düşməyən Azərbaycanın diaspor təşkilatlarının rəhbərləri bu problemin həllində kifayət qədər rol oynaya bilmədilər. Biz bundan nəticə çıxarmalı və gələcəkdə həmin xoşagəlməz vəziyyətin yaranmaması üçün çatışmayan amillər üzərində çalışmalıyıq.

- Hadisə baş verən ərəfədə səfirlik operativ fəaliyyət göstərə bilmədi. Bir qədər ləng addımlar atıldı. Mediaya informasiya verilmədi. Gələcək üçün bundan nə nəticə çıxarıldı?

Mən hesab etmirəm ki, səfirlik ləng addım atdı. Əksinə, çox operativ və çox aktiv qaydada işlər görüldü. Bir faktı unutmayaq ki, kütləni idarə etmək çox çətindir. Rusiyanın hüquq-mühafizə orqanları da bu işin öhdəsindən gəlməkdə çətinlik çəkirdilər. Çünki kütlənin arxasında müəyyən qüvvələr durudu. Həmin qüvvələr təkcə Azərbaycanın deyil, həm də Rusiyanın əleyhinə çalışırdı. Həmin anda bizim mediaya deyəcəyimiz hər hansı bir fikir, bildirəcəyimiz mövqe kütləni sakitləşdirməyə mane ola bilər və problem daha da böyüyərdi. Qaş düzəldən yerdə vurub göz çıxara bilərdik. 

Hüquq-mühafizə orqanlarının Orxana münasibətinə gəlincə, səfirlik olaraq biz Daxili İşlər Nazirliyinin məsələ ilə əlaqəfar necə davranacağını əvvəlcədən bilə biməzdik. Biz münəccim deyilik. Falçılıqla məşğul olmuruq. Orxan Zeynalovun nazirin qarşısına o formada çıxarılacağını əvvəlcədən haradan bilə bilərdik? Nəticəyə çıxarmaq məsələsinə gəlincə, Allah eləsin, gələcəkdə heç belə olaylar baş verməsin. Amma baş versə belə biz hər hadisəyə ayrılıqda individual olaraq beynəlxalq normalar çərçivəsində mövqe bildirəcəyik. 

Yeri gəlmişkən, bu gün Moskva vaxtı ilə 19:10-da Rusiyanın "TV100” kanalında Valeri Tatarov aparıcılığı ilə veriliş efirə gedəcək. Veriliş kimlərin və niyə azərbaycanlılarla rusların arasına vurmağa çalışmasından bəhs edəcək. Azərbaycanın lehinə təbliğat xarakteri daşıyan bir proqram olacaq.

- Baş vermiş hadisə iki dövlət arasındakı münasibətlərə mənfi təsir göstərəcəkmi?

Təbii ki, yox. Şəxsən biz həmin ərəfədə özümüzə qarşı heç bir soyuqluq hiss etmədik. Rusiyanın bütün dövlət nümayəndələri bizə bu işdə yardım etdilər. Rusiyanın hüquq-mühafizə orqanlarında çalışanlar da insandırlar. Onlar da səhvlərdən sığortalanmayıblar. Ümid edək ki, hadisələrdən onlar da lazımi nəticə çıxaracaqlar. Bu cür olaylar bizdən çox Rusiyanın siyasi imicinə zərər gətirir. Çoxmillətli ölkə olaraq Rusiya belə problemlərə hər zaman hazır olmalıdır. Rusiyada yaşayan azərbaycanlıların heç də hamısı miqrant deyil. Onların 60 faizi vətəndaşlıq alıb və Rusiya qanunvericiliyə uyğun yaşayır. 

Bir məqamı da qeyd edim ki, hadisə baş verən gündən bu vaxtadək Azərbaycan və Rusiyanın hüquq-mühfizə orqanlar sıx əlaqədədirlər. Onlar arasında hadisə ilə bağlı fikir mübadiləsi indi də davam edir. 

Mən belə hesab edirəm ki, baş verənlərdən lazımi nəticə çıxarılmasa, bu, Rusiyanın gələcəyi üçün, bütövlüyü üçün böyük təhlükə ola bilər. Əminəm ki, Azərbaycan və Rusiya prezidentləri arasındakı, eləcə də iki xalq arasındakı münasibətlər hər hansısa anlaşılmazlığın yaranmasına imkan verə bilməz. Nə qədər ki, Rusiya Azərbaycana, Azərbaycan isə Rusiyaya strateji partnyor kimi vacibdir, iki dövlət arasındakı əlaqələr yüksək səviyyədə inkişaf edəcək. Buna hər iki dövlətin başçısının əzmi və siyasi iradəsi imkan verir. Bu işdə xalqlarımız arasındakı yüzillik tarixi olan dostluq münasibətləri də öz müsbət rolunu oynayacaq. Vaxtilə ulu öndərimiz Heydər Əliyev demişdir ki, Allah bizə dünya xəritəsində Rusiyanın qonşuluğunda yaşamağı nəsib edib. Mən hesab edirəm ki, məişət zəmnində baş verən bu cür cinayətlər heç zaman dövlətlərimiz və xalqlarımız arasındakı isti münasibətlərə xələl gətirə bilməz.

- Artıq bir neçə aydır ki, Azərbaycanın Rusiyadakı səfirinin müavini vəzifəsində çalışırsınız. Səfirimizlə münasibət qura bildinizmi?

Cənab səfirlə mənim 16 illik dostluq münasibətlərim var. Nizami Gəncəvi heykəlinin ucaldılması ilə əlaqədar Polad müəllim Sankt-Peterburqa səfər edəndə mən ulu öndərimiz tərəfindən təyin olunmuş fəxri konsul idim. Sonra hər dəfə Bakıya gələndə o zaman Azərbaycanın mədəniyyət naziri olan Polad Bülbüloğluna baş çəkməmiş ölkədən getməzdim. Gənc olmağıma baxmayaraq, həmişə mənə böyük hörmət hissi bəsləyib. Sonra Polad müəllim səfir təyin olundu. Həmin vaxt mən artıq iki il idi ki, baş konsul vəzifəsində çalışırdım. Rusiyada Azərbaycanı təmsil edən iki şəxs kimi münasibətlərimiz getdikcə daha da möhkəmləndi. İndi Polad müəllimin müaviniyəm. Bu ilk növbədə səfirin arzusundan irəli gələn bir təyinatdır. Prezidentimiz tərəfindən bu vəzifəyə aprel ayının sonunda təyin edilsəm də, Rusiya üç ay öncə mənə akkreditasiya verib və iki aydır ki, vəzifəmin rəsmi icrasına başlamışam. Uzun müddət Rusiyada yaşamış, oranın tarixi, mədəniyyəti və xalqın mentalitetinə bələd olan, səfirlə dostluq münasibətləri olan bir diplomat kimi, düşünürəm ki, Polad Bülbüloğlu ilə birgə Azərbaycanımız üçün bir çox səmərəli işlər həyata keçirəcək və böyük nailiyyətlər qazanacağıq. Bir məqamı da qeyd edim ki, mən baş konsul işlədiyim vaxtlarda da elə Polad Bülbüloğlunun de-fakto müavini olmuşam. Daima sıx əlaqədə olmuşuq. Onun tapşırıqlarına əsasən Rusiyanın bütün regionlarını gəzmişəm. Qubernatorla da görüşmüşəm, hüquq-mühafizə orqanlarının əməkdaşları ilə də. Disporun formalaşmasında da mənə bir sıra mühüm tapşırıqlar verib. 

- Baş konsul, yoxsa səfirin müavini işləmək daha maraqlıdır?

Zənnimcə, hazırkı vəzifəm daha maraqlıdır. Qarşımda yeni funksiyalar var. Orada fəaliyyətim yalnız bir bölgəni əhatə edirdi, burada isə bütün Rusiyanı. Polad Bülbüloğlu kimi təcrübəli, nüfuzlu bir şəxsin müavini olmaq mənə yalnız fayda gətirə bilər. Təcrübəmi bir qədər də artıracağam. Ümid edirəm ki, bir diplomat kimi iki dövlət arasındakı münasibətlərə yalnız xeyir gətirəcəyəm