Prezident idarəçiliyinin dünya təcrübəsi... - Qubad İbadoğlu
21-09-2016 [20:48]
Tanınmış iqtisadçı Qubad İbadoğlu "Prezident idarəçiliyinin dünya təcrübəsi" ilə bağlı təhlil yazıb.
Mia.az iqtisadçı-alimin həmin təhlilini təqdim edir:
*****
Şotlandiyada prezident olmaq üçün 16 yaşa, İtaliyada isə 50 yaşa çatmaq tələb olunur.
Avropa Şurası Venesiya Komissiyası (VK) sentyabrın 26-da Azərbaycanda Konstitusiyaya dəyişikliklər məqsədilə keçiriləcək referendumla bağlı rəyini açıqlayıb.
VK rəyində diqqəti cəlb edən ən ciddi məqam təklif edilən düzəlişlərin bir çoxunun prezidentin səlahiyyətlərin artırılmasına yönəlməsidir.
VK dövlət başısına vaxtından əvvəl prezident seçkilərini elan etmək, Milli Məclisi buraxmaq, təyinatlı vitse-prezidentlər institutunu yaratmaq səlahiyyətlərinin verilməsindən narahatdır.
Onlar hesab edirlər ki, bütün bunların nəticəsində hakimiyyətin qolları arasında balans pozula və onların bir çoxu müstəqilliyini itirilə bilər.
Bununla yanaşı, VK referendumun parlamentdə və ictimaiyyət arasında ilkin müzakirələr aparılmadan, həm də çox qısa müddətdə keçirilməsini tənqid edib və layihə referenduma təqdim edilənə qədər hakimiyyətin onunla məsləhətləşmə aparmamasına təəssüf edib.
Göründüyü kimi, VK vaxt azlığından ən vacib məqamlara toxunub. Onlar arasında yaş limitinin ləğv olunması yoxdur. Çünki, bir çox ölkələrdə, xüsuslə də Avropa dövlətlərində – Danimarkada, Hollandiyada, Estoniyada, Fransada, Norveçdə, Almaniyada, Böyük Britaniyada yaş limiti çoxdan ləğv edilib, həmin ölkələrdə 18 yaşından, Şotlandiyada isə hətta 16 yaşından yuxarı hər bir vətəndaşa prezidentlik marafonuna qoşulmasaq hüququ verilib. Onların yanaşmasına görə, seçən hər bir şəxs həm də seçilmək hüququna malik olmaldır. Buna baxmayaraq, bəzi ölkələrdə isə yaş senzi çox yuxarı təyin olunub.
Məsələn, Pakistanda, Fillipində, Türkiyədə prezidentlik üçün minimum yaş həddi 40 yaş, hətta İtaliyada 50 yaş müəyyənləşdirilib. Dünyanın əksər ölkələrində isə yaş həddi 35-dir.
Prezidentlik müddətinə gəlincə, prezidentlər bir çox ölkələrdə, o sıradan Tacikistanda (2 dəfə ardıcıl), Qırğızıstanda (yalnız 1 dəfə), Özbəkistanda (2 dəfə ardıcıl), İrlandiyada (yalnız 1 dəfə), İsraildə (yalnız 1 dəfə), Qabonda, Ekvatorial Qvineyada və Kamerunda (həmişəlik) 7 ildən bir seçilirlər.
Efiopiyada və Uqanda da prezidentlik müddəti uyğun olaraq 6 və 5 il müəyyən edilsə də onlarda da prezident üçün seçim müddətinə məhdudiyyət aradan qaldırılıb.
Zimbabvedə əvvəllər prezident istədiyi qədər seçilmək imkanına malik olsa da, 2013-cü ildən tətbiq olunan konstitusiya dəyişikliklərinə görə, bu ölkədə prezident hər dəfə 5 il olmaqla ardıcıl surətdə 2 dəfə seçilə bilər. Bu sahədə ən maraqlı təcrübə Qazaxıstana məxsusdur. Bu ölkədə prezidentlik müddətinə limit ilk prezident istisna olmaqla digərlərinə tətbiq olunacaq.
Vitse-prezidentlik institutlarına gəlincə, bu daha çox Cənubi Amerika dövlərtlərinə (Braziliya, Argentina, Kolumbiya, Meksika və s.) və ABŞ üçün xarakterikdir. Lakin, bu ölkələrin hər birində vitse-prezidentlər seçilirlər. Azərbaycanda təklif olunan yeni idarəçilik qaydalarına görə, vitse-prezidentlər prezident tərəfindən təyin olunacaq.
1-ci vitse-prezident prezident səlahiyyətini idarə edəndə parlamenti buraxmaq səlahiyyətinə malik olacaq. Yəni, bu halda təyinatlı şəxs seçkili strukturu buraxa bilər. Bu isə nəinki demokratik idarəçiliyə ziddir, həm də absurddur.
SON XƏBƏRLƏR
Ukrayna, Rusiya, ABŞ nümayəndələri BƏƏ-də bir arada - 4 saata yaxın müzakirə aparılıb
Bu gün sizi nə gözləyir? - BÜRCLƏR
"Neftçi" "Zirə" ilə bacarmadı
Dövlət Məşğulluq Agentliyində yeni təyinat olub
İspaniya Baş naziri Trampın dəvətini əlinin tərsi ilə geri çevirdi
131 məktəbə direktor təyin olunacaq
"Qalatasaray" 23 yaşlı futbolçunu heyətinə qatır
Rövşən Nəcəf FIFA prezidenti ilə görüşüb - Davosda
"Real" Arda Gülərə 90 milyon avro qiymət qoydu - "Satılsa, "Fənərbağça" 18 milyon qazanacaq"
500 MİLYON DOLLAR SƏRVƏTƏ SAHİB OLAN İLHAM RƏHİMOVUN HEYKƏLİ: niyə qoyuldu? - Maraqlı iddialar + FOTO
Baş İdarə rəisi vəzifədən azad olunub
Kamran Əsədov məhkəmə zalında həbs edildi - Rektor isə qaynını işdən uzaqlaşdırdı (YENİLƏNİB)
DÜNYANIN 20 ƏN GÜCLÜ ORDUSU: Türkiyə 9-cı sıradadır - SİYAHI
Türkiyədə məşhur aktyor və aktrisalar narkoman çıxdı - Test cavabları açıqlandı + SİYAHI
Dollar neçəyə olacaq? - Mərkəzi Bank 3 günlük məzənnəni açıqladı
"İmişli" - "Araz-Naxçıvan" oyununda qapılara 4 qol vurulub
Bakıda yanan evdə 2 nəfərin meyiti aşkarlandı
İran XİN başçısında Zelenskiyə sərt cavab: "Dünya təlxək klounlardan bezdi, utanmadan..."
CHP-li keçmiş bələdyyə sədrinə hökm oxundu - 6 il 3 ay həbs
AFFA liqalarda yeniliklər etməyə hazırlaşır
GENERAL MƏDƏT QULİYEV BOŞANIB - Açıqlama (Yenilənib)
İsrail ordusu 4 gün əvvəl girdiyi rayondan geri çəkilib - "350 evdə axtarış aparılıb"
Röya Ayxanın bir qardaşı da müğənni imiş... - VİDEO
ABŞ Səfirliyi Tramp-Əliyev görüşü haqqında məlumat yaydı
Xalq artistinin qardaşı oğlu müşavir vəzifəsindən azad edildi - Nazir əmr imzaladı (FOTO)
Türkiyə millisinin üzvü: "Yuventus"da xoşbəxtəm"
"Aston Villa" "Beşiktaş"ın hücumçusunu istəyir - 21 milyon avro və futbolçu təklif edilib
Bakıda eksternat imtahanlar elektron qaydada keçiriləcək
Azercell Azərbaycanda ISO/IEC 27701:2019 beynəlxalq sertifikatını əldə edən ilk şirkət oldu
Maliyyə Nazirliyi süni intellektin tətbiqi ilə bağlı işə başlayıb
"Qalatasaray" daha bir oyunçu ilə yollarını ayırır
Qarabağda yaşayan 10 erməni Ermənistana təhvil verilib
9 ay əvvəl vəzifəyə təyin edilən xanım çıxarıldı - "Dəmir Yolları”ndan yeni kadrlar gətirilib (FOTO)
Niyaməddin Musayevin qızı haqda maraqlı məlumatlar yayıldı: polkovnik, şöbə rəisi...
Sabahın hava proqnozu açıqlandı
Zaur Əkbər Avropaya mühacirətə yollanıb
Komitə sədri özünə yeni köməkçi götürüb - FOTO
SAHİBKARLIQ SAHƏSİNDƏ YOXLAMA: daha bir il qadağan olunacaq
65 yaşlı fəhlə binadan başına yük düşməsi nəticəsində ölüb
Zahid Oruc: "Sərhəd kəndlərin inkişafı ilə bağlı ayrıca dövlət proqramına ehtiyac var"
İranda aksiyada ölənlərin sayı 5 mini ötüb - Son məlumat yayıldı