Öncə, son günlər bəzi hüquqşünas dostlarımızın dollarla olan kreditin geri qaytarılmasına dair şərhlərinə aydınlıq gətirək. Onların  istinad etdiyi Mülki Məcəlləninin 439.7-ci maddəsində göstərilir ki, əgər ödəniş müddəti çatanadək pul vahidinin dəyəri (məzənnə) artmış və ya azalmışsa və ya valyuta dəyişmişsə, borclu ödənişi, əgər bu Məcəllədə və ya müqavilədə ayrı qayda nəzərdə tutulmayıbsa, öhdəliyin əmələ gəldiyi vaxta uyğun məzənnə üzrə yerinə yetirməlidir. Təəssüf ki,  hüquqşünaslarımız məhz bu maddənin təsvirində  yalnışlığa yol verirlər. Baxmayaraq ki,  orda aydın şəkildə yazılıb ki,  valyuta ilə ödəniş  edilərkən öhdəlik əmələ gəldiyi tarixə, yəni Mərkəzi Bankın   faizlər və əsas borc  ödənilən  günə olan  rəsmi məzənnəsi ilə həyata keçirilməlidir. Bu isə o deməkdir ki, dollarla krediti olanlar borca və faizə görə öhdəliklərini yerinə yetirərkən yeni məzənnə ilə ödəniş aparmalıdırlar. Odur ki, bu maddəni kənara qoyaq, o işə yaramır.

İqtisadi məntiqə görə, dollarla olan kredit  probleminin həllində banklar da maraqli olmalıdırlar, çünki, yüksək faizlərlə verdikləri kreditə  yeni məzənnə fərqindən yaranmış  xərcləri də əlavə etdikdə əksər müştərilər  banklar qarşısında öz öhdəliklərini vaxtında və tam şəkildə yerinə yetirə bilməyəcəklər, bu isə  vaxtı keçmiş borcların artmasına və öz növbəsində bankların  da maliyyə vəziyyətinin pisləşməsinə gətirib çıxaracaq. Fikrimizcə, dollarla kredit götürənlər qarşılaşdığı  problemlərini həll etmək üçün hazırkı situasiyada Mülki Məcəllənin başqa maddəsinə və eyni zamanda da müqavilə bəndlərinə istinad edərək dərhal banka ərizə ilə müraciət etməlidirlər. Çünki,  Mülki Məcəllənin 442-ci maddəsinə görə, müqavilənin dəyişdirilməsi və ya ləğv edilməsi əsaslarından biri də şəraitin əhəmiyyətli dərəcədə dəyişməsidir. Eyni zamanda mənim tanış olduğun bəzi kredit müqavilələrində göstərilir ki,  fors-major halı kimi qiymətləndirilən dəyişiklik baş verəndə tərəflər  baş verən dəyişikliyi müzakirə edə bilərlər və bunun üçün də tərəflərdən birinin məsələ ilə bağlı dərhal yazılı müraciəti olmaldır. Odur ki, dollarla kredit götürənlərə tövsiyəm odur ki, öz banklarına  müqavilənin şərtlərinə yenidən baxılmasına dair yazılı müraciət etsinlər və inanıram ki, banklar hazırkı situasiyada optimal qərarlar verməkdə maraqlı ola və  tərəflər müqaviləni dəyişmiş şəraitə uyğunlaşdıra bilərlər. 

Eyni zamanda fürsətdən istifadə edib, manatla əmanəti olanlara da tövsiyə etmək istəyirəm ki, onlar da yuxarındakı maddələlərə və imzaladıqları müqavilədə göstərilən fors-major halına  istinad edərək  banka yazılı müraciət göndərsinlər və   manatla olan depozitlərin faiz dərəcəsini artırmağı qarşı tərəfdən  xahiş etsinlər. İndiki situasiyada kommersiya   bankları  da manatla əmanətlərin faiz dərəcələrinin artırılmasında  maraqlı olmalıdırlar. Əks təqdirdə  onlar manat çatışmazlığı üzləşərək, normal fəaliyyət göstərə bilməyəcəklər. Eyni zamanda manatla olan əmanətlərin  həcmində  kəskin azalma müşahidə olunacaq və manata olan etibar ciddi şəkildə aşağı düşəcək. 

Odur ki, ilk növbədə banklara üz tutmaq və  yazılı müraciətlə narahatçılığı ifadə etmək lazımdır. Banklar müştərilərə dəymiş ziyanın bir hissəsini kompensasiya etmək üçün  kütləvi daxil olan müraciətlərə adekvat reaksiya  vermək məcburiyyətindədirlər. Çünki, bu onların da marağındadır.

Mia.az