00:00 22 aprel 2026

Hörmüz boğazı ətrafında müəmma: "Bu, qlobal dəniz kommunikasiyalarında domino effekti yarada bilər" - TƏHLİL

Hörmüz boğazı ətrafında müəmma:  \"Bu, qlobal dəniz kommunikasiyalarında domino effekti yarada bilər\" - TƏHLİL

SİYASƏT

09.04.2026, 12:38

ABŞ Prezidenti Donald Tramp “Truth Social” platformasındakı paylaşımında qeyd edib ki, Vaşinqton Tehranla nüvə proqramı və Hörmüz boğazının açılması ilə bağlı məsələlərdə razılığa gəlib. Tramp, razılaşmaya əsasən İranın nüvə silahı əldə etməyəcəyini, Hörmüz boğazının isə açıq və təhlükəsiz olacağını bildirib.

O, bu məsələlərin əvvəlcədən razılaşdırıldığını vurğulayıb. Ağ Ev rəhbəri həmçinin ABŞ qüvvələrinin hazırda resurslarını bərpa etdiyini və növbəti mərhələni gözlədiyini söyləyib.
Trampın xüsusilə Hörmüz boğazıyla bağlı dedikləri diqqət çəkir. Belə ki, atəşkəs dövründə boğazdan keçən gəmilərin İrandan icazə alacağına dair iddialar var. Məlumata görə, Tehranın “tranzit haqqı” əldə etmək üçün müvafiq prosesin tərtibatı üzərində işlədiyi deyilir. Hətta Oman Sultanlığına da bu imtiyazın veriləcəyi bildirilir.
Hörmüz boğazı ətrafında gəzən iddialar, xüsusilə də “tranzit haqq” məsələsi, təhlükəli presedent yaradır. Ümumiyyətlə, boğazın hüquqi statusu çoxdan həll olunub. Birləşmiş Millətlər Təşkilatı (BMT) tərəfindən qəbul edilmiş Dəniz Hüququ Konvensiyasına (UNCLOS) görə, beynəlxalq gəmiçilik üçün istifadə olunan boğazlar üzərində sahilyanı dövlətlərin suverenliyi məhdud xarakter daşıyır və bu məhdudiyyət “tranzit keçid” prinsipi ilə konkretləşdirilir.
Hörmüz boğazı coğrafi və funksional baxımdan klassik “beynəlxalq boğaz” kateqoriyasına daxildir. Yəni o iki açıq dəniz və ya müstəsna iqtisadi zona hissəsini birləşdirir və qlobal enerji ticarətinin əsas arteriyalarından biridir. Bu, boğazı avtomatik olaraq Konvensiyanın III hissəsində təsbit olunmuş tranzit keçid rejiminə tabe edir. Beləliklə, İran kimi sahilyanı dövlət nə keçidi dayandıra, nə icazə rejiminə bağlaya,
nə də birtərəfli qaydada fiskal mexanizmlər, məsələn, “tranzit haqqı” tətbiq edə bilər.
Ümumiyyətlə, bu məsələni daha yaxşı anlamaq üçün “tranzit keçid” ilə “zərərsiz keçid” anlayışlarını başa düşmək lazımdır. “Zərərsiz keçid” sahilyanı dövlətə müəyyən hallarda keçidi tənzimləmək və hətta müvəqqəti dayandırmaq imkanı versə də, tranzit keçid belə bir yanaşmanı tanımır. Hörmüz kimi boğazlarda tətbiq olunan məhz bu ikinci rejimdir. Dolayısı ilə İranın gəmilərdən əvvəlcədən icazə tələb etməsi və ya keçidi öz milli qanunvericiliyi çərçivəsində şərtləndirməsi beynəlxalq hüququn açıq pozuntusu olacaq.
Düzdür, İran boğazın bir hissəsi üzərində ərazi suverenliyinə malikdir, lakin Konvensiya bu suverenliyi “yüklənmiş suverenlik” formasına salır. Yəni dövlətin ərazi hüquqları qlobal ictimai maraq – bu halda beynəlxalq naviqasiya azadlığı – ilə məhdudlaşdırılır.
Təəssüf ki, Hörmüz boğazı ilə bağlı situasiya Suveyş və Panama kimi kanallarla müqayisə edilir. Halbuki Suveyş kanalı və Panama kanalı süni infrastruktur layihələridir, onların istismarı üzərində dövlətlərin daha geniş iqtisadi səlahiyyətləri mövcuddur. Hörmüz isə təbii boğazdır və onun üzərində tətbiq olunan hüquqi rejim kommersiya istismarından deyil, beynəlxalq keçid azadlığından doğur.
Əgər Hörmüzdə tranzit ödənişi və ya icazə rejimi legitimləşərsə, bu, digər strateji boğazlarda da oxşar iddiaların ortaya çıxmasına gətirib çıxara bilər. Məsələn, İspaniya və Mərakeş, Cəbəlütari boğazında, Cibuti, Yəmən və Eritreya isə Babül-Məndəb boğazında eyni şeyi tələb edə bilər. Bu riski isə beynəlxalq gəmiçilik və enerji bazarlarının əsas aktorları – xüsusilə böyük dəniz dövlətləri – qəbul etməz, çünki bu, qlobal dəniz kommunikasiyalarında domino effekti yaradar.
Turan Rzayev
MİA.AZ

Dİgər xəbərlər

Rusiya təhlükəsi Azərbaycana yaxınlaşır - Amerika-İran müharibəsi Moskaya fürsət yaradıb (TƏHLİL)

Bugün, 14:15

Rusiya təhlükəsi Azərbaycana yaxınlaşır - Amerika-İran müharibəsi Moskaya fürsət yaradıb (TƏHLİL)
RUSİYA BU ÖLKƏYƏ QOŞUN YERİDƏCƏK? - \"Moskva lazım gələrsə...\"

Bugün, 14:05

RUSİYA BU ÖLKƏYƏ QOŞUN YERİDƏCƏK? - "Moskva lazım gələrsə..."
YAP onları MSK üzvü görmək istəyir - Namizədlər bəlli oldu (SİYAHI)

Bugün, 12:23

YAP onları MSK üzvü görmək istəyir - Namizədlər bəlli oldu (SİYAHI)
Partiya sədrindən Əli Əsədovla bağlə sensasion məqaləyə maraqlı şərh: \"Məsələn, Bayıldakı restoranlar…\" - VİDEO

Bugün, 10:05

Partiya sədrindən Əli Əsədovla bağlə sensasion məqaləyə maraqlı şərh: "Məsələn, Bayıldakı restoranlar…" - VİDEO
Türkiyədə daha bir CHP-li bələdiyyə sədri həbs edildi

Bugün, 09:24

Türkiyədə daha bir CHP-li bələdiyyə sədri həbs edildi
Estoniya Rusiya ilə sərhəd boyunca tank əleyhinə xəndəklər yaradır - Nə baş verir? (TƏHLİL)

21.04.2026, 13:47

Estoniya Rusiya ilə sərhəd boyunca tank əleyhinə xəndəklər yaradır - Nə baş verir? (TƏHLİL)
Deputat çıxış etdi, spiker məsləhət verdi: \"Bunu həm hüquqşünas, həm də millət vəkili kimi onlara deyin”

21.04.2026, 12:25

Deputat çıxış etdi, spiker məsləhət verdi: "Bunu həm hüquqşünas, həm də millət vəkili kimi onlara deyin”
\"Rəsul Quliyevin ölkəyə dönmək niyyəti, planı yoxdur\"

21.04.2026, 11:54

"Rəsul Quliyevin ölkəyə dönmək niyyəti, planı yoxdur"
“Deyirlər ki, Vasif Talıbovu çıxarıblar, yerinə...\" - \"Naxçıvanda vəziyyət heç də yaxşı deyil\" 

21.04.2026, 10:21

“Deyirlər ki, Vasif Talıbovu çıxarıblar, yerinə..." - "Naxçıvanda vəziyyət heç də yaxşı deyil" 
Amerika erməni mafiyası Ermənistan ordusuna pul ayırır? - Revanşizmin Hollivud versiyası (TƏHLİL)

21.04.2026, 09:02

Amerika erməni mafiyası Ermənistan ordusuna pul ayırır? - Revanşizmin Hollivud versiyası (TƏHLİL)
 Dövlət Baxçalı daha bir təşkilatı ləğv etdi - Sədr istefaya göndərildi

21.04.2026, 00:04

Dövlət Baxçalı daha bir təşkilatı ləğv etdi - Sədr istefaya göndərildi
\"Azərbaycan bu tələbatın qarşılanmasına hazırdır\" - Elçin Əmirbəyovdan MÜSAHİBƏ

20.04.2026, 20:23

"Azərbaycan bu tələbatın qarşılanmasına hazırdır" - Elçin Əmirbəyovdan MÜSAHİBƏ

SON XƏBƏRLƏR

BÜTÜN XƏBƏRLƏR