İRANLA BAĞLI BƏZİ QEYDLƏR - Fazil Mustafa yazır
YAZARLAR
12.01.2026, 12:50
FAZİL MUSTAFA
MİLLƏT VƏKİLİ
***
İranda baş verənlər inqilabmı? Düşünürəm ki, deyil. Nəzəriyyə və proqram olmayan bu cür etiraz forması kütləvi sosial iğtişaş sayıla bilər.
Xarici müdaxilə risqi böyükdür, bu gerçəkləşərsə rejimin dəyişməsi mümkündür. Müasir dünya konjekturunda İranın parçalanması bölgə ilə ən çox bağlantısı olan ABŞ və Böyük Britaniyanın işinə gəlməz. İzrail isə bunu heç istəməz. Necə ki, İraq, Suriya, Əfqanıstan kimi dövlətlər onlarla bölgə avtoritetlərinin əlində qaldılar, hələ də bu elementlər təsir gücünü saxlasalar da, bu ölkələrin hansınınsa parçalanmasına imkan verilmədi. İrana da indidən bu ssenari üzrə baxa bilərsiniz. Bazar mərkəzli burjuaziyanın siyasiləşməsi üçün vaxt lazımdır. Dinçiliyin inanc formulu ziyalı gildiyasının dialoq çağırışlarını yenə də rahatlıqla basdıracaq. İç savaş çıxması ehtimalı böyükdür. Bütün hallarda bu ölkənin demokratikləşməsi illüziyadan başqa bir şey deyil. Çünki burada əsas sinif dünən də, bu gün də, sabah da ruhani elitası olacaq. Siyasi hakimiyyətdə olmasalar da, əksəri savadsız toplum üzərində molla, seyid, cindarların mənəvi hakimiyyəti hər zaman təsir gücünü qoruyub saxlayacaq. Yəni burada hər zaman Şeyx Nəsrullah çoxluqda, Kefli İsgəndər təklikdə olacaqdır. İran psixologiyasını anlamaq üçün Məhəmməd Əsadın "Məkkəyə gedən yol" əsərini oxumağı tövsiyə edərdim. Bizdəki Səfəviçi zehniyyətinin daşıyıcıları ilə İrandakı Xomeyniçi-Xamneyiçi zehniyyət daşıyıcılarının düşüncələri arasında düz mütənasiblik var. Prosesi Stalinin bizə sırıdığı Güney Azərbaycan mifologiyasından aralanıb təhlil etməzsək, oradakı soydaşlarımızı bir daha mənasız hədəflərə yönəldə bilərik. İranda indiki prezidentin öncüllüyü ilə dini, siyasi, milli və sosial siyasətdə islahatlar aparılması mümkün görünmür. Çünki hər hansı bir islahat molla hakimiyyətinin məhdudlaşdırlması və hüquqa bağlanması deməkdir ki, buna əlində böyük bir maddi və insan resursu olan təbəqənin imkan tanıması inandırıcı deyil.
Demək ki, rejim dəyişikliyi elitanı bütövlükdə süpürüb ata bilər. O halda şəriət hüququna dayanmayan respublikadan daha çox, monarxiyanın bərpası mümkündür. Bu gün İrandakı hadisələri şərh edən bütün subyektlər kimi mənim də İranın daxili ünsürləri, onların real təsir gücü barədə yetkin bilgim yoxdur, sadəcə Azərbaycan dövlətinin mənafeyini düşünən bir siyasətçi kimi öz baxışımızın necə ola biləcəyini müəyyənləşdirməyə çalışıram.
Bizim üçün əsas gözlənti İranda dünyəvi dövlətin qurulmasıdır. Bunu İran burjaziyası da qura bilər, şah monarxiyası da təmin edə bilər- bizim üçün elə də fərqi olmamalıdır. Öncəlik İranın dinçi-məzhəbçi faşizmdən qurtuluşudur. Bu həm də bizim dövlətin alt qatlarında yerləşən İran ideoloji virusunun təmizlənməsi üçün imkan yaradacaq. Prinsip etibarilə hər hansı bir dünyəvi dövlətin bu cür xəstə ideologiyanın yayılmasına bu qədər vəsait xərcləməyə marağı olmamalıdır. Artıq bütün qonşularla praqmatik maraqlar üzərindən münasibət qurulması üçün qarşıda bir əngəl qalmayacaq. İkinci baxışımız, İranın ərazi bütövlüyünün pozulmamasıdır. Təbii ki, oradakı soydaşlarımızın milli haqlarının əsas komponentlərinin tanınması arzuolunandır, ancaq unutmayaq ki, maraqlı dövlətlər İraq və Suriyada olduğu kimi əsas müttəfiqliyi kürd amili üzərindən gerçəkləşdirməyə çalışacaqlar və bu azərbaycanlıların maraqlarına ciddi zərbə vura bilər. Ona görə də indidən kürdlərlərin irəli gələnləri ilə bir-birinin maraqlarına toxunulmaması barədə anlaşmaya varılması qarşıdurma risqini azaltmış olardı. Üçüncü isə, iç savaş çıxacağı təqdirdə qaçqın selinin nizamlanması indidən bizi və Türkiyəni düşündürməlidir. Əlbəttə, soydaşlarımıza dəstək verməliyik, ancaq heç bir halda daxil təhlükəsizliyimzi təhdid edəcək proseslərə imkan tanımamalıyıq.
Son açıqlamalar göstərir ki, ABŞ İrandakı hadisələrdə rejimə qarşı tərəf rolunda olduğunu açıq bəyan edir və bu, hadisələrin dramatizminin artması üçün yetərincə önəmli əsasdır.
Bəs sahəyə eniş olacaqmı? Bu cür sualın cavabını öncədən Güney Amerikada Maduranın bilmədiyi kimi, bizim bölgədə də kimsə bilməz.
Zəruri qeyd: Yazı müəllifin Feysbuk hesabından götürülüb!
MİA.AZ
.svg)
.svg)
Dİgər xəbərlər
SON XƏBƏRLƏR
-
Bakıda Azərbaycan və Estoniya XİN rəsmiləri arasında görüş keçirilib
11.06.2026, 23:36 SİYASƏT
-
Dünya Çempionatında ilk oyun başladı - Meksika yığması hesabı açdı (Yenilənir)
11.06.2026, 23:01 İDMAN
-
İRANIN TƏHDİDİ İŞƏ YARADI: hücum planı təxirə salındı – Tramp “Neft və adanı ələ keçirəcəyik” sözünü geri götürdü
11.06.2026, 22:59 GÜNDƏM
-
Prokurorluq gömrükdə əməliyyat keçirdi - 4 vəzifəli şəxs qandallandı, ikisi qadındır
11.06.2026, 20:52 GÜNDƏM
-
“Fənərbağça” klubu baş mıəşqçi ilə bağlı iddiaları təkzib etdi
11.06.2026, 20:51 İDMAN
-
Fransaya casusluqda ittiham olunan şəxslər hakim qarşısına çıxarılıb
11.06.2026, 19:43 KRİMİNAL
-
İran regiondakı hərbi hədəf siyahısını yeniləyib
11.06.2026, 18:05 GÜNDƏM
-
Qusarda torpaq sürüşməsi olub
11.06.2026, 17:54 GÜNDƏM
-
Hikmət Hacıyev Slovakiya XİN-in dövlət katibi ilə görüşüb
11.06.2026, 17:44 SİYASƏT
-
Dövlət Baxçalı daha bir təşkilatı ləğv etdi
11.06.2026, 17:32 SİYASƏT
-
İqtisadi Şura üzvləri iclas keçirdi - Müzakirə + FOTOLAR
11.06.2026, 17:14 İQTİSADİYYAT
-
Mərkəzi Bankın valyuta ehtiyatı artdı, qızıl azaldı – Həftəlik hesabat
11.06.2026, 17:09 İQTİSADİYYAT
-
Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verildi
11.06.2026, 17:06 GÜNDƏM
-
Dollar neçəyə olacaq? - Mərkəzi Bank yeni məzənnəni açıqladı
11.06.2026, 17:00 İQTİSADİYYAT
-
Tramp yeni hücum anonsu verdi, İrana “çökəcəyik” dedi: “Tezliklə neftlərini ələ keçirəcəyik”
11.06.2026, 16:38 GÜNDƏM
-
“Kəpəz Hospital”ın ambulansı xəstə yox, sənəd daşıyırmış... – Gənci “qırımızı”da keçəndə vurub öldürüb
11.06.2026, 16:27 CƏMİYYƏT
-
DÇ-2026-da daha bir skandal: FİFA yığma komandanın formasını dəyişdirdi – Fransaya görə (FOTOLAR)
11.06.2026, 16:26 İDMAN
-
Bakında qızıl-zinət əşyaları oğurlayan iki nəfər saxlanılıb
11.06.2026, 16:19 KRİMİNAL
-
PREZİDENT İKİ NƏFƏRİ YÜKSƏK VƏZİFƏYƏ TƏYİN ETDİ - FOTO
11.06.2026, 16:11 GÜNDƏM
-
Azərbaycandan Ermənistana yenə dizel göndərilib
11.06.2026, 16:03 İQTİSADİYYAT
-
Məşhur hücumçu Türkiyə yığmasının formasını bəyəndi: “Çox gözəldir”
11.06.2026, 15:59 İDMAN
-
Çində yaşayış binasında partlayış: 7 ölü, 17 yaralı var
11.06.2026, 15:48 DÜNYA
-
Böyük Britaniya müdafiə naziri istefa verdi
11.06.2026, 15:41 DÜNYA
-
TƏBİB-də daha bir dəyişiklik - İcraçı direktor müavinini yola saldı, müşavirini isə... (FOTOLAR, YENİLƏNİB)
11.06.2026, 15:19 GÜNDƏM
-
"AZƏRİQAZ" RƏHBƏRİNİN SAXTA QƏBUL OYUNU: şikayətin məzmunu, mühasiblərin "qırğını", yaxud...
11.06.2026, 15:16 CƏMİYYƏT
-
AZAL-da NƏ BAŞ VERİR? – Vəzifədən azad edilənlər var
11.06.2026, 15:16 GÜNDƏM
-
Bakcell “Signature Gala Night” tədbirinin tərəfdaşı olub - FOTOLAR
11.06.2026, 15:04 MƏDƏNİYYƏT
-
CHP-də ”qaynayan qazan”dan çıxış yolu - İncə hər iki tərəfə incə mesaj verdi
11.06.2026, 14:55 SİYASƏT
-
Bakı Şəhər İcra Hakimiyyətində yeniliklər nə vəd edir? - Eldar Əzizov yola salınacaq?
11.06.2026, 14:30 CƏMİYYƏT
-
Məhərrəm ayı bu tarixdə başlayır
11.06.2026, 14:16 CƏMİYYƏT
-
“Nar” abunəçiləri üçün eSIM nömrələrdə “Asan İmza” xidməti istifadəyə verildi
11.06.2026, 14:07 İQTİSADİYYAT
-
PA-nın şöbə müdiri partiya sədri ilə nələri müzakirə edib? - Açıqlama
11.06.2026, 13:53 SİYASƏT
-
DÇ-2026-da ilk qalmaqal: mikrafon açıq qaldı, müxbirlərin canlı yayımdakı sözləri şok yaratdı
11.06.2026, 13:28 İDMAN
-
Ölkə iqtisadiyyatını necə görmək istəyirik? - Mikayıl Cabbarov sualları cavablandırır (MÜSAHİBƏ)
11.06.2026, 13:14 İQTİSADİYYAT